Pa kuorum për “çështjen kombëtare”: Specialja të nisë nga e para

Pas gati 12 orësh punë, seanca e Kuvendit të Kosovës u ndërpre të premten mbrëma për mungesë kuorumi. Në sallë kishin mbetur vetëm 38 deputetë, dhe ligji që ngushton mandatin e Gjykatës Speciale mbeti pa u votuar për të dytën ditë radhazi. Kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, tha se data e re do të caktohet pas konsultimeve me shefat e grupeve parlamentare. Ky dështim nuk është vetëm turp procedural. Është edhe një rast i dytë. Qëndrimi i kësaj gazete është i qartë: Kuvendi nuk duhet t’i rikthehet të njëjtit tekst me formulën “voto sot, ndrysho nesër”. Pauza duhet përdorur për ta nisur procesin nga e para, në konsultim me aleatët. E vërteta historike e UÇK-së dhe e drejta e ish-drejtuesve të saj për një gjykim të drejtë mbrohen në apel, me argumente juridike dhe me partnerët pranë. Nuk mbrohen me një ligj që as hartuesit e tij nuk e konsiderojnë të përfunduar. Një “çështje kombëtare” pa deputetë në sallë Të enjten, pas pauzës, në sallë u kthyen më pak se 20 deputetë. Të premten, në fund të seancës, ishin 38. Partitë që e kanë paraqitur këtë ligj si çështje të unitetit kombëtar nuk arritën dy ditë radhazi të mbanin deputetët në sallë. Ky fakt flet vetë për seriozitetin e procesit. Problemi nuk është vetëm disiplina. Ligji u miratua më 6 tetor, në një natë kur në lojë ishte edhe zgjedhja e presidentes. Më 22 tetor, vetë PDK-ja kërkoi që ai të kthehej për plotësime, ndërsa tani kërkon ta rimiratojë pa asnjë ndryshim. Sipas ish-gjyqtarit kushtetues Kadri Kryeziu, nëse merr 61 vota, ligji hyn në fuqi pa dekret presidencial. Në këtë fazë ai nuk mund të amendamentohet, ndaj çdo ndryshim kërkon një proces të ri ligjvënës. Pra, në fuqi do të hynte një tekst që e kufizon juridiksionin e Speciales vetëm te krimet e lidhura drejtpërdrejt me pretendimet për trafikimin e organeve dhe e ul dënimin maksimal në 15 vjet. Ai u kërkon gjithashtu trupave gjykues ta rishqyrtojnë juridiksionin në çdo rast brenda 30 ditësh. Këto pasoja do t’i prodhonte, pra, një ligj që sipas vetë sponsorizuesve të tij ka nevojë për ndreqje. Mbetet edhe rreziku i Gjykatës Kushtetuese: dhjetë ose më shumë deputetë mund ta kontestojnë ligjin brenda tetë ditësh. Aleatët e kanë thënë qartë Zyra e BE-së në Kosovë ngriti shqetësime për pavarësinë e gjyqësorit, për mbrojtjen e viktimave e të dëshmitarëve dhe për llogaridhënien, si dhe shprehu keqardhje që konsultimet nuk janë mbajtur. Gjermania deklaroi se pajtohet plotësisht me BE-në, ndërsa shqetësime ngritën edhe Italia dhe Britania e Madhe. Me letërkëmbimin e vitit 2014, Kosova u zotua ta konsultojë BE-në për çdo nismë që prek mandatin e kësaj gjykate. Më 2018, kur 43 deputetë kërkuan shfuqizimin e ligjit, Brukseli tha të njëjtën gjë. Po të premten, kryeministri Albin Kurti deklaroi në Dublin se Kosova i ka kryer të gjitha detyrat për statusin e vendit kandidat. Një ligj që Brukseli e sheh në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare e dobëson pikërisht këtë pretendim. Ambasada amerikane nuk ka folur publikisht, por heshtja e Uashingtonit nuk duhet lexuar si bekim. Vetë presidentja Justina Shiroka-Pula theksoi të premten, në takim me të ngarkuarën me punë të SHBA-së, Anu Prattipati, rëndësinë e stabilitetit institucional. Serbia e re, rrezik i vjetër Pas rënies së Aleksandar Vuçiqit, Lista e Studentëve, që fitoi zgjedhjet në Serbi, premton rishikimin e marrëveshjeve të dialogut. Një nga kandidatët e saj, Jugosllav Gashiq, deklaroi se kjo listë nuk do ta njohë kurrë Kosovën. Beogradi nuk mund të shpresonte dhuratë më të mirë sesa një Kosovë në konflikt me BE-në pikërisht për gjykatën e krimeve të luftës, ndërsa krimet e shtetit serb mbeten ende pa llogari. Përkrahësit e ligjit thonë se Kuvendi është sovran dhe se aktgjykimi i 16 shtatorit, me gjithsej 81 vjet burg për katërshen, u përjetua si padrejtësi ndaj luftës çlirimtare. Vlora Çitaku i është përgjigjur BE-së se kërkesa për drejtësi dhe integrimi evropian nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën. Në parim, ka të drejtë. Por që të dyja të ecin bashkë, duhet pikërisht ajo që ende nuk ka ndodhur: konsultimi. Sovraniteti nuk është vetëm e drejta për të votuar. Është edhe aftësia për t’i mbajtur zotimet që shteti vetë i ka marrë, përfshirë nenin 162 të Kushtetutës. Aktgjykimi i shkallës së parë nuk është i formës së prerë. Mjeti real është apeli, me afat deri më 27 nëntor për njoftimet e ankesës. Edhe kryeministri Kurti tha më 10 nëntor në Paris se pakënaqësitë me aktgjykimin duhet të trajtohen përmes apelit. Kryetarja e Kuvendit dhe shefat e grupeve parlamentare nuk duhet ta caktojnë datën e re para se të nisin konsultimet formale me BE-në. Deputetët nuk duhet ta rrëzojnë veton, por të punojnë për një ligj të ri të menduar mirë. Nisma që PDK-ja ka premtuar për të hënën, 16 nëntor, duhet të jetë fillimi i këtij procesi dhe jo premtim për ta ndrequr më vonë një ligj të gabuar. Qeveria duhet t’i hapë menjëherë konsultimet me Brukselin, ta koordinojë hapin me Uashingtonin dhe ta mbështesë apelin me transparencë. Vetëvendosja, si parti qeverisëse, duhet të dalë me qëndrim të qartë. Lufta e UÇK-së ishte e drejtë, dhe historia e saj nuk vendoset nga një ligj i votuar me nxitim në mesnatë. Ajo mbrohet me seriozitet, me drejtësi dhe me aleatët në krah.