Gjykata Kushtetuese në udhëkryq: A do të mbizotërojë meritokracia apo ndikimi politik në përzgjedhjen e gjyqtarëve?

Procesi i rekrutimit të gjyqtarëve të rinj në Gjykatën Kushtetuese të Kosovës ka rikthyer në qendër të debatit publik sfidat e pavarësisë së institucioneve të drejtësisë. Pyetja kryesore që shtrohet është nëse Kuvendi do të arrijë të sigurojë një proces të bazuar në meritë, apo nëse përzgjedhja do të mbetet peng i agjendave dhe votave partiake. Aktualisht, institucioni më i lartë i drejtësisë në vend po përballet me mungesën e dy gjyqtarëve, një vakum ky i trashëguar nga legjislaturat e kaluara. Pavarësisht se në prill të këtij viti, Komisioni i Posaçëm kishte përpiluar listën me gjashtë kandidatë potencialë, procesi ngeci, duke dështuar në finalizimin e zgjedhjes. Kjo situatë nuk është risi, pasi edhe në vitin 2021 Kuvendi dështoi disa herë radhazi, duke u detyruar ta niste procedurën nga e para. Sfidat bëhen edhe më komplekse kur dihet se Gjykata aktualisht punon me vetëm shtatë nga nëntë gjyqtarët e paraparë. Situata pritet të vështirësohet më tej në gusht të vitit 2027, kur skadojnë mandatet e pesë gjyqtarëve të tjerë. Kësisoj, vendimet që do të merren sot nga deputetët do të diktojnë strukturën dhe integritetin e këtij institucioni për një periudhë afatgjatë. Një pengesë teknike dhe politike është edhe mënyra e votimit. Sipas nenit 114 të Kushtetutës, përveç shumicës së thjeshtë të deputetëve, zgjedhja e gjyqtarëve kërkon edhe pëlqimin e shumicës së përfaqësuesve të komuniteteve joshumicë, gjë që e bën konsensusin parlamentar të domosdoshëm. Ndërkohë, procesi ka hyrë në një fazë të re. Të martën, Komisioni i Posaçëm, nën drejtimin e Vigan Qorrollit, ka rishqyrtuar dosjet e kandidatëve për të vlerësuar përmbushjen e kritereve ligjore. Kandidatët që kanë kaluar këtë filtër do t'i nënshtrohen testit me shkrim më 18 nëntor, ndërsa intervistimi me gojë është caktuar për datën 27 nëntor. Ekspertët e fushës theksojnë se integriteti i Gjykatës Kushtetuese varet drejtpërdrejt nga profesionalizmi i gjyqtarëve. Ata paralajmërojnë se çdo marrëveshje prapa dyerve të mbyllura mes partive politike do të dëmtonte besimin e qytetarëve në rendin kushtetues. Lidhur me këtë çështje, avokati Gazmend Halilaj e ka vlerësuar procesin si një test të vërtetë për shtetin e së drejtës. Sipas tij, Gjykata Kushtetuese është gardiani i fundit i të drejtave të qytetarëve dhe përbërja e saj nuk guxon të jetë rrjedhojë e kalkulimeve politike. “Si avokat, e konsideroj këtë proces një moment me rëndësi jetike për demokracinë dhe pavarësinë e drejtësisë në vend”, ka deklaruar Halilaj, duke bërë thirrje që kriteret profesionale të jenë të vetmet që përcaktojnë fituesit e këtyre pozitave.