Provimi i jurisprudencës në shqip: Mickoski vendos kufirin, koalicioni nën presion

Gjuha shqipe do të ketë vend në provimin e jurisprudencës, por jo deri në fund. Kryeministri Hristijan Mickoski deklaroi të hënën se kandidatët do ta japin pjesën teorike në gjuhën në të cilën kanë studiuar. Simulimet e procedurës penale dhe civile do të mbeten vetëm në maqedonisht. Për rreth 400 studentë shqiptarë të drejtësisë, që këtë të drejtë e kërkojnë prej muajsh, oferta është hap përpara, por jo zgjidhje. “Nuk do të ketë provim të jurisprudencës 100% në gjuhën shqipe”, deklaroi Mickoski, sipas Tetova Sot. Ai tha se kjo është çështje e sundimit të ligjit dhe jo e llogarive politike. Sipas propozimit të tij, pjesa teorike mund të jepet në shqip, turqisht ose anglisht, ndërsa pjesa praktike, që simulon procese gjyqësore, mbetet në maqedonisht. Sipas Portalb, kryeministri tha se sistemi gjyqësor mbetet “në linjën e gjuhës maqedonase”. Propozimi pritet t’i paraqitet qeverisë, por data e seancës nuk dihet ende. Ky qëndrim ngushton një ofertë më të gjerë. Ministri i Drejtësisë, Jeton Shasivari, kishte propozuar që rreth 84 për qind e provimit të jepej në shqip. Sipas përfaqësuesit të studentëve, Mevlan Ademi, kryeministri e vuri në pikëpyetje këtë propozim të nesërmen (Portalb). Kërkesa u ngrit për herë të parë në nëntor të vitit 2024. Në janar të këtij viti, studentët nga Universiteti i Tetovës, Universiteti i Evropës Juglindore dhe Universiteti “Nënë Tereza” dorëzuan një peticion. Argumenti i tyre është Ligji për përdorimin e gjuhëve, me të cilin shqipja ka status gjuhe zyrtare në gjithë vendin që nga viti 2019. Në prill nisën tubimet para Ministrisë së Drejtësisë në Shkup. Ambasadori i Italisë, Paolo Palminteri, e quajti kërkesën tërësisht legjitime. Ambasadori i BE-së, Michalis Rocas, kërkoi respektim të plotë të kornizës ligjore dhe të standardeve ndërkombëtare (Balkanweb). Më 18 maj u arrestuan pesë studentë gjatë protestës. Të nesërmen, zëvendëskryeministri Izet Mexhiti deklaroi për Report TV: “Kemi marrë dakordësinë e Mickoskit”. Ai u la të kuptohej se licencat profesionale do të jepeshin edhe në shqip. Ministria e Drejtësisë ka argumentuar se provimi i jurisprudencës është vlerësim profesional i specializuar dhe jo procedurë administrative që mbulohet nga ligji për gjuhët (European Western Balkans). Pikërisht këtu ndahen pozicionet. Aktorët: një koalicion me dy drejtime Mickoski dhe ZNAM-i. Kryeministri e paraqet çështjen si juridike, por ai drejton një koalicion ku partnerët kërkojnë gjëra të kundërta. Më 7 nëntor, kryetari i ZNAM-it, Maksim Dimitrievski, paralajmëroi se partia e tij largohet nga qeveria nëse provimi mbahet edhe në shqip. Ai kërkoi edhe një takim të liderëve të koalicionit (Tetova Sot). Deputetja e Lidhjes Shqiptare, Ilire Dauti, iu kundërpërgjigj se shqiptarët nuk mund të quhen grup i vogël. VLEN-i. Për partnerin shqiptar në qeveri, kjo çështje është bërë test kredibiliteti. Në maj, VLEN-i deklaroi se kishte marrë pëlqimin e kryeministrit. Tani, zëvendëskryeministri Bekim Sali thotë se çështja “po zgjidhet” dhe se zgjidhja do të vlejë edhe për provime të tjera profesionale. Ai fajëson qeverinë e mëparshme dhe e quan propozimin në përputhje me Kushtetutën (Portalb). Por oferta e Mickoskit është më e ngushtë se ajo që VLEN-i u kishte premtuar studentëve, dhe këtë dallim do ta shfrytëzojë opozita. BDI-ja dhe Lidhja Shqiptare. Nënkryetari i BDI-së, Arianit Hoxha, i akuzon institucionet se nuk e zbatojnë ligjin për gjuhët. VLEN-i iu përgjigj duke e quajtur qeverisjen e BDI-së “farsë e madhe” (Bulevard). Lidhja Shqiptare e Ziadin Selës thotë se propozimi e vendos shqipen në nivelin e gjuhëve të huaja. Studentët. Ata nuk e kanë mbyllur derën e dialogut, por kërkojnë argumente ligjore dhe “një kalendar konkret për zgjidhjen e çështjes”, sipas Gazeta Shqip. Ata frikësohen se zbatimi mund të zgjasë mbi një vit dhe kundërshtojnë dërgimin e çështjes në Komisionin e Venecias. Pasojat: nga auditorët te kutia e votimit Për juristët e rinj shqiptarë, provimi i jurisprudencës është kusht për t’u bërë gjyqtarë, prokurorë ose avokatë. Çështja nuk është vetëm simbolike. Ajo lidhet me vendin e shqipes në gjyqësor dhe me dallimin mes asaj që shkruan ligji e asaj që zbatohet. Tema po kthehet edhe në temë zgjedhore. Kryetari i Kuvendit, Afrim Gashi, tha në emisionin “360 Shkallë” në MTV 1 se zgjedhjet do të mbahen në afat, por shtoi se për VLEN-in do të ishte më mirë të mbaheshin tani (Albeu). Mickoski ka thënë që në shtator se do të pajtohej me zgjedhje të parakohshme nëse opozita i kërkon. Në një garë të tillë, mënyra si zgjidhet provimi do të ndikojë drejtpërdrejt në konkurrencën mes VLEN-it dhe BDI-së. Për Kosovën dhe Shqipërinë, kjo është një tjetër provë e zbatimit të të drejtave të shqiptarëve në rajon. Edhe diaspora nga Maqedonia e Veriut, e madhe sidomos në Gjermani e Zvicër, i ndjek këto zhvillime nga afër. Shumë familje atje kanë fëmijë që studiojnë në Tetovë e në Shkup.