Kthesa historike në Serbi: Drejtësia vë në lëvizje dosjet e fshehura pas rënies së Vuçiqit

Periudha dyjavore pas zgjedhjeve në Serbi është shoqëruar me një valë arrestimesh të bujshme, të cilat kanë vënë në lëvizje institucionet e drejtësisë. Këto masa po ndërmerren nën dyshimet e forta për korrupsion, dhunë të ushtruar ndaj studentëve, parregullsi zgjedhore dhe shpërdorim të detyrës zyrtare. Edhe pse Lista Studentore, si forcë fituese e zgjedhjeve të 25 tetorit, ende nuk e ka marrë zyrtarisht drejtimin e ekzekutivit, sistemit të drejtësisë i është dhënë drita jeshile për të shqyrtuar dosjet e vjetra të pazgjidhura dhe për të nisur hetime të reja. Mes personave të prangosur figurojnë afro 20 zyrtarë policorë, përfshirë këtu edhe emra me funksione të larta drejtuese. Pjesë e këtyre hetimeve janë edhe dyshimet për dhunë dhe keqtrajtim ndaj studentëve gjatë protestave të zhvilluara pak më shumë se një vit më parë. Për studenten e Fakultetit të Shkencave Politike, Nikolina Sinxheliq, kjo situatë përfaqëson një çlirim shpirtëror. Ajo i tha Radio Evropës së Lirë se më në fund po ndjehet e qetë, pas akuzave të mëparshme që kishte ngritur ndaj zyrtarit të lartë policor, Marko Kriçak, për kërcënime me përdhunim dhe sjellje brutale gjatë tubimeve kundër qeverisë. Aktualisht, Kriçak dhe nëntë individë të tjerë – përfshirë ish-zyrtarë dhe pjesëtarë aktualë të Njësisë për Sigurimin e Personave dhe Objekteve të Caktuara (JZO) – janë vendosur nën masën e paraburgimit deri në 30 ditë. Kjo valë ndryshimesh vjen pas zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit, ku Partia Përparimtare Serbe e udhëhequr nga Aleksandar Vuçiq pësoi një humbje të thellë, duke i dhënë fund një sundimi 14-vjeçar të shënuar nga tendenca autoritare. Në krahun tjetër, Lista Studentore, lëvizje që lindi nga protestat dyvjeçare qytetare, arriti të sigurojë 140 mandate në Kuvendin e Serbisë, duke lënë pas partinë e Vuçiqit e cila fitoi 103 mandate. Angazhimi kryesor i kësaj force politike ka qenë pikërisht lufta e pakompromis kundër krimit dhe korrupsionit, si dhe rivendosja e llogaridhënies institucionale. Menjëherë pas mbylljes së procesit zgjedhor dhe ndërkohë që festimet në sheshe ishin ende të freskëta, autoritetet nisën shqyrtimin e rasteve të lëna pas dore. Vetëm dy ditë pas zgjedhjeve, Prokurorët e Lartë Publikë krijuan një komision të posaçëm prej pesë anëtarësh, me qëllim mbikëqyrjen e performancës së të gjitha 87 prokurorive anembanë vendit. Nën drejtimin e këtij komisioni janë hapur procedura të rëndësishme, ndër të cilat hetimet për dhunën e përdorur nga policia ndaj studentëve pas protestave të muajit gusht 2025. Prokurori i lartë publik, Goran Illiq, i cili kryeson këtë komision, konfirmoi për Radio Evropën e Lirë se hetimet po udhëhiqen nga organet kompetente të akuzës. I pyetur se përse këto dosje kishin mbetur të mbyllura deri më tani, Illiq pranoi se kishte pasur pengesa sistematike në çdo hallkë të drejtësisë. Sipas tij, bllokimet vinin si nga strukturat policore, ashtu edhe nga vetë prokurorët që i mbanin lëndët në sirtarë pavarësisht se ato kishin bazë ligjore për t'u trajtuar, ndërsa nuk munguan as pengesat nga ana e gjykatave, konstatim ky i dalë nga shqyrtimet paraprake. Organizatat e shoqërisë civile gjatë viteve të fundit kishin ngritur alarmin se prokuroritë serbe po shkelnin të drejtat qytetare përmes mosveprimit ose abuzimit me autoritetin. Megjithatë, Illiq theksoi se tashmë është krijuar një ambient i shëndetshëm brenda institucioneve të akuzës për ndjekjen e krimeve. Sipas tij, nuk ekzistojnë më pengesa për të vënë përpara përgjegjësisë penale çdo person, pavarësisht funksionit apo lidhjeve të kaluara me strukturat e pushtetit. Ai shprehu gjithashtu optimizmin se ky vrull i ri do të vazhdojë edhe pas konstituimit të qeverisë së re. Në fokus të këtyre hetimeve intensive është edhe rasti i rëndë i studentëve të keqtrajtuar dhe torturuar brenda garazhit të ndërtesës së Qeverisë së Serbisë nga ana e efektivëve të policisë që tashmë përfshihen në listën e të arrestuarve.