Debat mbi drejtësinë e Dhomave të Specializuara në Harvard, heshtje institucionale nga Universiteti i Prishtinës

Javën e kaluar, në mjediset e Universitetit prestigjioz të Harvardit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, u organizua një tryezë e rëndësishme diskutimi që trajtoi rolin, standardet e drejtësisë dhe pikpyetjet që shoqërojnë punën e Gjykatës Speciale të Kosovës. Ndërkohë që në këtë institucion amerikan u shtruan hapur shqetësimet rreth pretendimeve për padrejtësi, mungesë transparence dhe mangësi në procesin e rregullt ligjor, Universiteti i Prishtinës (UP), si vatra kryesore akademike në vend, ka preferuar të ruajë heshtjen për një çështje që ndikon ndjeshëm në të kaluarën, imazhin dhe të ardhmen e Kosovës. Ngjarja, e cila u shoqërua me pyetje provokuese rreth legjitimitetit të luftës, vuri në pikëpyetje vendimet e Gjykatës Speciale, e cila funksionon në Hagë me trupa gjykuese ekskluzivisht të huaja dhe bazohet në pretendime ende të paprovuara plotësisht. Paneli i Harvardit adresoi hapur dilemat e fshehtësisë, kontekstit historik dhe garancive procedurale të këtij institucioni të drejtësisë, duke shqyrtuar dënimet e rënda të dhëna ndaj figurave kyçe të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Sesioni u organizua më 29 tetor nga Qendra Carr-Ryan për të Drejtat e Njeriut në Shkollën Kennedy të Harvardit, përmes një dreke diskutimi të titulluar: “Dhomat e Specializuara të Kosovës: Një kthesë e gabuar për drejtësinë tranzicionale?” Ky aktivitet erdhi rreth gjashtë javë pasi Dhomat e Specializuara shpallën aktgjykimet e tyre në rastin e katër ndër personaliteteve më të shquara të UÇK-së. Në këtë proces, Hashim Thaçi, udhëheqësi politik i luftës dhe ish-president i vendit, u dënua me 25 vjet heqje lirie për krime lufte. Me dënime prej 25 vitesh u ndëshkuan gjithashtu ish-kryetari i Kuvendit, Kadri Veseli, ndërsa zëdhënësi i UÇK-së gjatë luftës, Jakup Krasniqi, u dënua me 18 vjet, dhe drejtuesi i Policisë Ushtarake të UÇK-së, Rexhep Selimi, mori një dënim prej 13 vitesh burgim. Përshkrimi i këtij aktiviteti akademik theksonte se, për pjesën dërrmuese të qytetarëve në Kosovë, ky vendim u përjetua jo si një akt drejtësie, por si një plagë e hapur. Gjatë diskutimit, sociologia Anna Di Lellio, e cila ka shërbyer më parë në Kosovë si këshilltare e kryeministrit dhe Komisionere e OSBE-së për Media, e e cila aktualisht ligjëron në Universitetin e Nju-Jorkut (NYU) dhe në The New School, ofroi argumente të detajuara rreth këtij perceptimi publik. Në hapjen e tryezës, Kathryn Sikkink, profesoreshë e politikave për të drejtat e njeriut në Ryan Family dhe autore e librit të njohur “The Justice Cascade”, e vendosi temën e gjykatës në kuadrin më të gjerë të drejtësisë tranzicionale. Ajo kujtoi se qëllimi primar i drejtësisë tranzicionale mbetet njohja e vuajtjeve të viktimave, zbulimi i së vërtetës, vënia e autorëve të krimeve para përgjegjësisë dhe parandalimi i përsëritjes së tyre. Sipas Sikkink, ndjekjet penale përbëjnë vetëm një nga instrumentet e këtij procesi, ndërsa gjykatat ndërkombëtare mbeten përjashtim dhe jo rregull i përgjithshëm. Ajo theksoi se baza e të dhënave për drejtësinë tranzicionale në botë, e njohur si TJET, dëshmon se 90 për qind e ndjekjeve penale ndodhin në gjykatat vendase dhe jo në ato ndërkombëtare, duke kërkuar vëmendje të kujdesshme ndaj rolit thelbësor që luajnë sistemet e brendshme të drejtësisë. Megjithatë, profesoresha Sikkink i klasifikoi Dhomat e Specializuara të Kosovës në kategorinë e gjykatave hibride, të cilat tentojnë të ndërthurin legjislacionin dhe stafin vendor me atë ndërkombëtar, duke ia lënë radhën ekspertëve të tjerë për të analizuar nëse ky përkufizim reflekton realitetin e plotë të këtij institucioni.