Drejtësia e vonuar për bashkëpunëtorët e regjimit: Nevoja urgjente për lustracion në Kosovë

Kosova ndodhet përballë një sfide të pashmangshme historike dhe ligjore: trajtimi i së kaluarës dhe përgjegjësia e atyre shqiptarëve që, në periudha të ndryshme, shërbyen si vegla të strukturave policore, të inteligjencës dhe sigurimit të Serbisë e ish-Jugosllavisë. Sipas juristit Zyhdi Hajzeri, heshtja ndaj këtij kapitulli të errët duhet të marrë fund, pasi bëhet fjalë për individë që identifikuan, ndoqën dhe morën pjesë aktive në torturimin e bashkëkombësve të tyre. Në këtë proces, është thelbësore të bëhet një dallim i qartë juridik dhe moral. Nuk mund të vihen në një shkallë të gjithë ata që thjesht kanë qenë të punësuar në institucione të kohës për mbijetesë ekonomike, me ata që shfrytëzuan pozitat e tyre për të ushtruar represion aktiv. Përgjegjësia penale duhet të jetë individuale dhe e bazuar në prova konkrete, jo në akuza të përgjithshme apo paragjykime. Ndër vite, dëshmitë e ish-të burgosurve politikë dhe veprimtarëve kanë nxjerrë në pah emra dhe ngjarje rrëqethëse, duke përfshirë arrestime arbitrare, rrahje dhe tortura çnjerëzore. Ndonëse këto dëshmi nuk zëvendësojnë vendimet gjyqësore, ato përbëjnë një alarm për institucionet e drejtësisë. Prokuroria dhe organet e rendit kanë detyrimin ligjor t'i hetojnë këto raste duke shfrytëzuar arkivat, dosjet e burgjeve dhe aktgjykimet e vjetra për të zbardhur të vërtetën. Nëse hetimet vërtetojnë se një individ ka bashkëpunuar me shërbimet e huaja për të dëmtuar qytetarët, apo ka qenë pjesëmarrës direkt në krime, ai duhet të përballet me forcën e ligjit. Një informator duhet të përgjigjet për pasojat e informacioneve të dhëna, ndërsa ata që kanë ushtruar dhunë fizike duhet të trajtohen me ashpërsinë që kërkon legjislacioni për veprat penale të kryera. Është e rëndësishme të kuptohet se represioni ndaj shqiptarëve nuk filloi me luftën e viteve 1998-1999. Dokumentimet e organizatave ndërkombëtare, si Human Rights Watch, dëshmojnë për një klimë të gjatë dhune, arrestimesh politike dhe përndjekjesh sistematike. Prandaj, çdo veprimtari kriminale e kryer para luftës nuk duhet të mbetet në harresë, por duhet të analizohet në përputhje me kodet penale që ishin në fuqi në momentin e kryerjes së veprës. Koha për një proces lustracioni nuk pret më. Kosova duhet të ndërtojë një mekanizëm të qartë ligjor që ndan drejtësinë nga hakmarrja, duke siguruar që përgjegjësit për vuajtjet e shumë brezave të marrin dënimin e merituar, duke i dhënë kështu një mbyllje të denjë një prej periudhave më të vështira të historisë sonë.