Sekreti i 'gjumit të shkurtër': Pse disa njerëz mjaftohen me vetëm katër orë pushim?

Ekziston një kategori njerëzish që arrijnë të ruajnë një ritëm normal jetese duke fjetur vetëm katër deri në gjashtë orë gjatë natës, pa shfaqur shenja lodhjeje apo rraskapitjeje. Shkenca ka hedhur dritë mbi këtë fenomen, duke konfirmuar se në raste të rralla, kjo aftësi e jashtëzakonshme është e lidhur ngushtë me mutacione të caktuara gjenetike që transformojnë nevojat fiziologjike të organizmit për pushim. Një rast ilustrues është ai i Aimee Pugh Bernard, profesoreshë e imunologjisë në Universitetin e Kolorados. Prej vitesh, ajo praktikon një orar të kufizuar gjumi: bie në shtrat në orën 22:00 dhe zgjohet në 04:30. Pavarësisht kohëzgjatjes së shkurtër, ajo e nis ditën me energji të lartë, duke përfshirë shëtitjen e qenit, një orë stërvitje në palestër dhe fillimin e detyrave profesionale përpara orës 08:00. Për të, ky ritëm është një tipar i trashëguar, pasi edhe anëtarë të tjerë të familjes së saj, si babai dhe vëllai, ndajnë të njëjtin zakon. Në vitin 2019, Bernard identifikoi arsyen e kësaj veçorie: ajo është mbartëse e një mutacioni gjenetik të njohur si “gjumi i shkurtër natyror familjar” (FNSS). Personat që përjetojnë këtë gjendje të rrallë gjenetike zgjohen natyrshëm shumë herët dhe funksionojnë në mënyrë optimale me pak orë gjumë, pa u ndikuar nga pasojat negative që zakonisht sjell mungesa e pushimit. Kërkimet shkencore të mëtejshme kanë zbuluar se këto mutacione nuk shërbejnë vetëm për të reduktuar nevojën për gjumë, por mund të ofrojnë edhe një lloj mbrojtjeje për trurin. Studimet sugjerojnë se ato mund të parandalojnë dëmtimet e kujtesës dhe, në disa raste, të ulin rrezikun e zhvillimit të patologjive si sëmundja e Alzheimerit. Në një eksperiment me minj, u vu re se individët me këtë mutacion kishin performancë më të mirë njohëse pavarësisht kohës së shkurtër të fjetjes. Një tjetër studim i vitit 2014, i zhvilluar te binjakët, konfirmoi se mbartësi i mutacionit shfaqte 40% më pak gabime në testet e performancës pas 38 orësh pa gjumë, krahasuar me vëllain e tij. Interesante është fakti se, pavarësisht orëve më të pakta, sasia e gjumit të thellë ishte e njëjtë me atë të personit që flinte më gjatë. Megjithatë, ekspertët theksojnë se gjumi i shkurtër nuk është përherë një avantazh. Ndërsa gjenetika përcakton deri në 65% të nevojës për pushim, ekzistojnë mbi 244 zona të gjenomit që ndikojnë në këtë proces. Për shembull, te gratë me çrregullime bipolare, prirja gjenetike për të fjetur pak është lidhur me një tolerancë më të lartë ndaj çrregullimeve të humorit pas lindjes, duke ulur rrezikun e psikozës. Në të kundërt, studime të tjera paralajmërojnë se disa variante gjenetike të lidhura me gjumin e shkurtër mund të ndërlidhen me rrezik më të lartë për pagjumësi kronike.