Një i panjohur fotografonte çdo ditë shtëpinë time – mendova se djali po ma shiste fshehurazi

Leka nuk donte ta shiste shtëpinë ku kishte jetuar gjithë jetën, edhe pse djali në Milano ia kërkonte prej kohësh. Kur një i ri me targa gjermane nisi të vinte çdo ditë dhe ta fotografonte shtëpinë, ai u bind se i biri po e shiste pas shpine. Por i panjohuri nuk kishte ardhur për ta blerë. Quhem Leka, jam 66 vjeç dhe gjithë jetën e kam kaluar në Shkodër. Për tridhjetë vjet kam qenë shofer autobusi. Kam njohur çdo kthesë të rrugëve për në Tiranë, në Lezhë dhe në Kukës. Kur dola në pension, i thashë gruas sime, Martës, se tani e tutje do të lëvizja vetëm nëpër oborr. Shtëpinë e ndërtoi babai im në vitet '70: dy kate, me një oborr të vogël, një hardhi mbi portë dhe një pemë ftoi që nëna e kishte mbjellë në atë truall ditën kur linda unë, disa vjet para se babai të ndërtonte shtëpinë. Aty u martova dhe aty u rrit djali ynë, Andi. Në pranverën e vitit 1999, kur erdhën refugjatët nga Kosova, në dhomën e pasme të katit të poshtëm mbajtëm një familje nga Rahoveci për dy muaj. Andi ishte dhjetë vjeç dhe gjatë asaj kohe flinte me ne në kuzhinë. Andi shkoi në Milano në vitin 2010, pasi mbaroi inxhinierinë. Sot punon në një kompani ndërtimi, është martuar dhe ka dy fëmijë. Na telefonon çdo të diel dhe vjen dy herë në vit. Prej tri vjetësh, çdo bisedë me të përfundonte në të njëjtin vend. "Babë, shtëpia është e madhe për ju të dy. Shkallët janë të pjerrëta, dimri është i lagësht, çatia pikon. Shiteni dhe merrni një apartament të vogël me ashensor. Ose ejani këtu." "Kjo shtëpi nuk shitet sa të jem gjallë." "Shtëpia nuk të mban dot përgjithmonë, babë." Çmimet e shtëpive në Shkodër ishin rritur shumë. Dy herë na kishin trokitur në derë agjentë imobiliarë. Njëri më la një kartëvizitë dhe më tha se për një shtëpi me oborr afër qendrës kishte blerës nga diaspora që paguanin pa u menduar. Kartëvizitën e grisa para syve të tij. Marta rrinte në mes. Mua më thoshte se djali kishte të drejtë për shkallët. Andit i thoshte se babai i tij nuk ishte ende gati. Në fillim të tetorit të vitit të kaluar, komshia jonë e moshuar, Gjystja, më ndaloi te porta. "Leka, e ke shitur shtëpinë?", më pyeti. "Dje ishte këtu një djalë i ri, me makinë me targa gjermane. Qëndroi një orë para portës dhe bëri fotografi. Më pyeti nëse jeton ende këtu Leka. Fliste si kosovar." Nuk i thashë asgjë. Por gjithë natën nuk fjeta. Të nesërmen e pashë vetë. Një makinë e errët, me targa gjermane, ishte parkuar përballë shtëpisë. Brenda ishte një djalë rreth të njëzetave të vona. Po fotografonte me telefon anën e pasme të shtëpisë, dritaren e dhomës së poshtme. Kur dola te porta, ndezi makinën dhe u largua. Të tretën ditë ndodhi e njëjta gjë. Atë mbrëmje e thirra Andin. "Po m'i sjell blerësit pas shpine?" "Një djalë me targa gjermane po vjen çdo ditë dhe po ma fotografon shtëpinë. Pyet për emrin tim. Mos më thuaj se nuk e di." "Babë, nuk kam dërguar askënd. Të betohem." "Atëherë kush është? Ndonjë agjent i yti? Ndonjë që e ke takuar në Milano?" "A mendon vërtet se do ta shisja shtëpinë pa ty?" Atëherë i thashë fjalët që ende më vjen turp t'i përsëris: "Mendoj se ti e ke shitur moti në kokën tënde. Ti nuk ke kujtime këtu. Ti ke vetëm një çmim." Andi e mbylli telefonin. Atë të diel nuk na telefonoi. As të dielën tjetër. Marta nuk më foli dy ditë. "I ke thënë djalit tënd se nuk ka zemër", më tha më në fund. "Për një të huaj që as nuk e njeh." Të hënën tjetër e prita që në mëngjes te dritarja. Pak pas orës dhjetë, makina u ndal përsëri përballë portës. I trokita në xham më fort se ç'duhej. Djali uli xhamin. Ishte i zbehtë. "Shtëpia nuk shitet", i thashë. "As sot, as nesër. Nëse të shoh edhe një herë këtu, thërras policinë." Ai doli nga makina. Ishte më i gjatë se unë, por qëndronte si fëmijë i zënë në faj. Në dorë mbante një zarf të vjetër. "Nuk kam ardhur ta blej, xhaxhi Leka." "Atëherë pse e fotografon çdo ditë?" "Sepse nëna ime më kërkoi t'ia dërgoja fotografinë e asaj dritareje." Tregoi dritaren e dhomës së pasme. "Quhem Shkodran", tha. "Kam lindur në atë dhomë." Ju thashë në fillim se në vitin 1999 mbajtëm në shtëpi një familje nga Kosova. Nuk jua tregova të gjithën. Jo sepse e kisha harruar, por sepse atëherë këtë e bënte gjithë Shkodra. Nuk më dukej si diçka për t'u treguar. Në prill të atij viti, punoja në autobusin që i sillte refugjatët nga Kukësi. Një natë, në stacion, mbeti një familje që nuk kishte ku të shkonte: një plak dhe një plakë, dy vajza të reja, tre fëmijë, një djalë i ri dhe një grua shtatzënë në muajin e nëntë. Quhej Fatime. Burri i saj kishte mbetur në Kosovë dhe nuk dinin asgjë për të. I solla në shtëpi. Marta shtroi dyshekë në dhomën e pasme. Ishin nëntë veta. Dy javë më vonë, një natë me shi, Fatimes i filluan dhimbjet. Telefonat nuk punonin si duhet, spitali ishte i mbushur plot dhe rryma ishte ndërprerë në gjithë lagjen. Gjystja kishte punuar dikur në maternitet. Ajo dhe Marta e lindën foshnjën në atë dhomë, nën dritën e elektrikut të dorës që e mbaja unë. Duart më dridheshin aq shumë, sa Marta më bërtiti dy herë që ta mbaja drejt. Fatimja e mori në krah dhe tha: U qesha. I thashë se ishte emër i rëndë për një foshnjë kaq të vogël. Në qershor, kur mbaroi lufta, u kthyen në Kosovë. Burri i Fatimes kishte mbijetuar. Na shkruan dy-tri letra. Pastaj u shpërngulën në Gjermani, numrat ndryshuan dhe letrat pushuan. Unë nuk i harrova kurrë. Por nuk më kishte shkuar ndër mend se ajo foshnjë mund të rritej dhe të qëndronte një ditë para portës sime, me targa gjermane. "Pse nuk i re ziles?", e pyeta. "Tri ditë erdha deri këtu dhe nuk pata guxim", tha. "Sa herë që dilje te porta, më shikoje si të dyshimtë dhe nuk dija nga t'ia nisja. Nëna më tha: nëse nuk na njohin, mos u mërzit. Kanë kaluar njëzet e gjashtë vjet." "Në hotel, në qendër. Ka turp të vijë." "Që nuk ju shkroi më. Thotë se sa më shumë kalonte koha, aq më shumë turp kishte." Ma zgjati zarfin. Brenda ishte një fotografi e zbehtë, e bërë me një aparat njëpërdorimësh. Marta, e lodhur, me flokët e lagur nga djersa, mbante në krah një foshnjë të mbështjellë me peshqir. Pas saj isha unë, me elektrikun e dorës ende të ndezur. Nuk kisha asnjë fotografi të asaj nate. As nuk e dija që ekzistonte. "E bëri halla ime", tha Shkodrani. "Ishte pesëmbëdhjetë vjeçe. Nëna e ka mbajtur gjithë jetën në kuletë." "Hyr brenda, bir", i thashë. "Dhe më fal për policinë." Kur Marta e dëgjoi emrin, la lugën në tenxhere dhe u ul në shkallë. Atë pasdite shkuam me makinën e tij në hotel. Fatimja ishte ulur në holl, me çantën në prehër. Kur më pa, u ngrit dhe nuk dinte ku t'i vinte duart. Marta nuk i la kohë të fliste. E përqafoi. Në shtëpi, Fatimja hyri e para në dhomën e pasme. Tani aty mbanim mobilie të vjetra dhe kuti me dokumente. Ajo qëndroi në mes dhe tregoi me dorë një cep pranë dritares. Pastaj u kthye nga Gjystja, që kishte ardhur me vrap kur dëgjoi zhurmën, dhe i puthi duart. Shkodrani punon mjek në një spital në Essen. Na tregoi se kolegët, kur ia lexojnë emrin, e pyesin gjithmonë çfarë do të thotë. Ai u tregon këtë histori. "Gjithë jetën kam qenë djali që lindi në Shkodër", tha. "Desha ta shihja një herë me sytë e mi." Nuk e di nga fillova. Ndoshta nga fundi. I tregova për makinën, për zarfin, për fotografinë. "E mbaj mend", tha më në fund. "Atë natë më çove të flija te Gjystja. Kur u ktheva në mëngjes, kishte një foshnjë në shtëpi dhe ti po qaje në oborr. Ishte hera e parë që të shihja duke qarë." Nuk e dija që më kishte parë. "Më fal, bir", i thashë. "Për ato që të thashë." "Babë, nuk kam dashur ta shes shtëpinë sepse nuk kam kujtime aty. Kam dashur ta shes sepse kam frikë se një dimër do të biesh nëpër ato shkallë dhe unë do të jem në Milano." Për herë të parë dëgjova çfarë po më thoshte prej tri vjetësh. Në dhjetor, Andi erdhi për dy javë. Bashkë e boshatisëm dhomën e pasme, ndërruam dritaren, bëmë një banjë të vogël dhe e kthyem në dhomën tonë të gjumit. Tani nuk na duhen më shkallët. Andi e pagoi pjesën më të madhe dhe nuk më la ta kundërshtoja. Mbi shtrat varëm fotografinë e asaj nate. Fatimja na dërgoi nga Gjermania një kopje të mirë. Më 14 prill të këtij viti, Shkodrani na telefonoi nga Essen. Tha se ditëlindjen tani e feston dy herë: një herë me familjen e vet dhe një herë në telefon me ne. Andi kishte të drejtë për një gjë: një shtëpi nuk të mban dot përgjithmonë. Por një natë prilli, para njëzet e shtatë vjetësh, kjo shtëpi mbajti nëntë veta dhe një foshnjë që sapo kishte lindur. Për mua, kjo mjafton që ta quaj shtëpi.