Standardet e Bashkimit Europian, Shqipëria ndërmerr hapin madhor për menaxhimin dhe riciklimin e baterive

Ministria përgjegjëse për Mjedisin ka finalizuar projektvendimin e ri të titulluar “Për bateritë dhe mbetjet e baterive”, i cili synon harmonizimin e plotë të legjislacionit vendas me Rregulloren e BE-së 2023/1542. Ky akt normativ vendos standarde bashkëkohore për të gjithë ciklin jetësor të produkteve, duke përfshirë fazat e projektimit, importit, hedhjes në treg, e deri te grumbullimi i diferencuar, trajtimi dhe riciklimi i tyre përfundimtar si mbetje. Sipas relacionit shoqërues, nisma ka në fokus parësor ruajtjen e ekosistemit dhe mbrojtjen e shëndetit publik përmes neutralizimit të ndikimeve të dëmshme nga substancat e rrezikshme që gjenden në bateri. Kuadri i ri rregullator shtrihet në pesë grupe kryesore: bateritë portative, ato të llojit SLI për ndezjen e automjeteve, bateritë industriale, pajisjet për mjetet e lehta të transportit (LMT) dhe bateritë e destinuara për makinat elektrike (EV). Një nga risitë më domethënëse të këtij projektakti është integrimi i instrumenteve të avancuara teknologjike dhe mjedisore. Për këtq qëllim, parashikohet vendosja e një sistemi të mirëfilltë gjurmueshmërie përmes kodeve QR dhe pasaportës dixhitale, e cila do të garantojë transparencë të plotë mbi përbërjen dhe efikasitetin e produktit. Projektvendimi ngarkon me detyrim deklarimin e gjurmës së karbonit dhe përcakton nivele minimale të materialeve të ricikluara që duhet të përmbajnë bateritë e reja. Operatorët ekonomikë do të jenë të detyruar të zbatojnë politika të rrepta kontrolli me qëllim zbutjen e rreziqeve shoqërore dhe ekologjike përgjatë gjithë zinxhirit të furnizimit të lëndëve të para. Iniciativa mbështetet fuqimisht te parimi “Ndotësi Paguan”, konkretisht përmes skemës së Përgjegjësisë së Zgjeruar të Prodhuesit (SHPZP). Kjo do të thotë se të gjitha shpenzimet financiare për ngritjen e infrastrukturës së grumbullimit dhe riciklimit do të përballohen ekskluzivisht nga prodhuesit dhe importuesit, duke shmangur çdo barrë financiare mbi buxhetin e shtetit. Sipas parashikimeve të tregut, sasia e baterive që do të hidhet në tregun shqiptar llogaritet rreth 7,423 ton për vitin 2026, ndërsa në vitin 2035 kjo shifër pritet të kalojë mbi 10,290 ton. Për të përballuar këtë fluks, planifikohet hapja e rreth 5,000 pikave mbledhëse anembanë vendit për bateritë portative, me një investim fillestar që llogaritet deri në 350,000 euro. Kostot vjetore për operimin e këtij rrjeti pritet të rriten në mënyrë progresive, nga rreth 700 mijë euro në vitin 2027 deri në më shumë se 5.4 milionë euro në vitin 2036, në përputhje me përmbushjen e objektivave të riciklimit. Vënia në jetë e këtyre masave do të realizohet në mënyrë të shkallëzuar nga strukturat ekzistuese shtetërore, pa krijuar nevoja për ngritjen e mekanizmave të reja burokratike.