Pas rënies nga pushteti, a do të përballet Aleksandar Vuçiq me drejtësinë?

Largimi i Aleksandar Vuçiqit nga pushteti ka hapur një kapitull të ri diskutimesh në Serbi, ku pyetja kryesore mbetet nëse ai do të jepë llogari për mënyrën se the drejtoi shtetin gjithë këto vite. Pas triumfit të Listës Studentore në zgjedhjet e 25 tetorit, Serbia ndodhet përballë një sprove komplekse që tejkalon thjesht ndërrimin e Qeverisë: ajo përfshin hetimin e korrupsionit të rrënjosur, çlirimin e institucioneve nga prangat politike dhe vendosjen e përgjegjësisë për abuzimet e dyshuara gjatë epokës së Partisë Përparimtare Serbe (SNS). Ekspertë të fushës nga Beogradi vlerësojnë se organet e hetuesisë mund të shtrijnë hapat e tyre deri te ish-kreu i shtetit, ndërkohë që tërheqin vërejtjen se përgjegjësia në rrafshin politik nuk përkon domosdoshmërisht me atë penale. “Jam i bindur se hetimet do të duhej të shtriheshin edhe te Vuçiqi, njësoj siç ndodhi në Kroaci me rastin e Sanaderit”, deklaron Dushan Spasojeviq, profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, duke sjellë ndërmend ish-kryeministrin kroat, Ivo Sanader, i cili u dënua për korrupsion. Edhe Dragan Popoviq, i cili drejton Qendrën për Politikë Praktike, e vlerëson si të vështirë mundësinë që prokuroria e re të anashkalojë rolin e Vuçiqit në skemën qeverisëse. Megjithatë, ai ngre alarmin se provat që mund të sigurohen dhe të kalojnë filtrin e gjykatës mund të jenë më të pakta sesa pritshmëritë e larta të opinionit publik. Në një analizë të zhvilluar për emisionin “Most” të Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë, të dy njohësit e rrethanave politike trajtojnë gjerësisht mundësitë e procedimit penal ndaj ish-presidentit serb dhe sfidat e mëdha që i kanosen pushtetit të ri nëballë trashëgimisë së sistemit të kaluar. Nga tragjedia në Novi Sad te kthesa e madhe politike Kthesa dramatike politike në Serbi erdhi si pasojë e një vale protestash masive, të cilat u ndezën pas shembjes tragjike të një strehe betoni në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, më 1 nëntor 2024, ngjarje ku humbën jetën 16 persona. Kjo ngjarje fatkeqe në një infrastrukturë të saporenovuar nxori në pah dyshime të forta për korrupsion sistemik, papërgjegjshmëri dhe mungesë të theksuar të mbikëqyrjes në projektet e investimeve publike. Studentët u vunë në ballë të protestave, duke kërkuar zbardhjen e plotë dhe publikimin e dokumentacionit të rikonstruksionit, si dhe drejtësi për viktimat e pafajshme. Me kalimin e javëve, revoltë e tyre mori përmasa më të gjera, duke u shndërruar në një sfidë të hapur dhe të drejtpërdrejtë ndaj autoritetit qeverisës. Suksesi i Listës Studentore në zgjedhjet e parakohshme parlamentare i dha a jep fund sundimit disavjeçar të partisë SNS, duke sjellë një model të panjohur më parë në skemën politike serbe: një lëvizje qytetare pa një lider të vetëm arriti të mposhtte një strukturë partiake me rrënjë të thella dhe ndikim absolut institucional. Sipas profesor Spasojeviqit, gjatë fushatës studentët dëshmuan organizim mbresëlënës, me kandidatë të profilizuar dhe prani të vazhdueshme në terren, çka u përkthye në një rezultat zgjedhor që tejkaloi edhe parashikimet më optimiste. Pavarësisht kësaj, ai paralajmëron se fitorja e tyre do të pasohet nga një lëvizje e fortë për riformatimin e të gjithë spektrit politik. “Na pret pa dyshim një ristrukturim i skenës politike dhe, që në ciklin e parë të ardhshëm zgjedhor, do të kemi rreth dy milionë qytetarë votues që do të kërkojnë fytyra dhe aktorë të rinj”, nënvizon Spasojeviq. Nga ana e tij, analisti Popoviq beson se triumfi i studentëve ofron një dritare shprese për ringjalljen e partive politike, të cilat janë gjymtuar si nga sundimi i theksuar autokratik, ashtu edhe nga krizat e brendshme funksionale. Ai vëren se ndërkohë që shumica e opozitës u rreshtua në krah të Listës Studentore, ato subjekte që garuan të vetme dështuan të kapnin shifra domethënëse mbështetjeje. Për Popoviqin, ky rezultat përbën një refuzim të hapur ndaj një modeli sundimi të përqendruar tërësisht në duart e një njeriu të vetëm. “Në këtë çast vendimtar, pjesa dërrmuese e shoqërisë në Serbi i tha jo sistemit autokratik”, përfundon ai.