Prapaskenat e OJQ-ve dhe tendenca për të zëvendësuar letërsinë e Rilindjes Kombëtare

Sa herë që diskutohet mbi organizatat joqeveritare (OJQ), vlen të kujtohet një parim i thjeshtë: nuk ekziston strukturë më e lidhur ngushtë me pushtetin sesa vetë ato. Kur në hapësirën publike shfaqen padrejtësi dhe për to ndahen fonde, këto organizata gjenden gjithmonë në ballë të reagimeve. Përkundrazi, në rastet kur mungojnë burimet financiare apo interesat e ngushta, zëri i tyre shuhet tërësisht. Me pak përjashtime, veprimtaria e tyre udhëhiqet kryesisht nga interesi material dhe jo nga parimet e larta shoqërore, kombëtare apo shtetërore. Është paradoksale se si mund të themelosh një entitet me qëllim promovimin e librit, vetëm për të përfunduar duke luftuar vetë esencën e tij. Në debatet mbi arsimin, vëmendja shpesh drejtohet te ndryshimi i kurrikulave. Ndonëse kurrikulat përbëjnë një sfidë reale, fokusi i këtij shqyrtimi nuk qëndron aty, por te prirja shqetësuese e disa OJQ-ve për të margjinalizuar letërsinë e Rilindjes Kombëtare nën petkun e modernizimit arsimor. Kohë më parë, organizata joqeveritare ETEA publikoi një hulumtim kushtuar shqyrtimit të lekturave shkollore. Qëndrimi im ndaj kësaj çështjeje mbetet i pandryshuar. Prapavija e nismave të tilla shpesh mbart synime më të thella sesa duken në sipërfaqe, ndaj meritojnë një vëmendje të kujdesshme analitike. Analiza në fjalë synon, në thelb, largimin e veprave të autorëve të Rilindjes Kombëtare nga bibliotekat shkollore dhe zëvendësimin e tyre me krijimtari bashkëkohore, gjoja në emër të modernitetit. Kjo strategji, ndonëse nuk formulohet hapur, rrezikon ta shpallë trashëgiminë e mëparshme letrare si të “papërshtatshme” ose të rrezikshme për brezat e rinj. Përpiqet të instalohet ideja se letërsia klasike dëmton të rinjtë për shkak të gjuhës së saj. Nga ana tjetër, pjesa më e madhe e letërsisë aktuale të destinuar për të gjitha moshat, përfshirë lekturat, shquhet për varfëri artistike dhe përdorim të një gjuhe që shpesh promovon degradim dhe antivlera. Gjatë shqyrtimit të detajuar të këtij hulumtimi, kam hasur në rekomandime që sfidojnë çdo logjikë të shëndoshë. Një shembull i qartë gjendet në vetë hyrjen e dokumentit, ku citohet: “Në shkurt të vitit 2024, MASHTI njoftoi ETEA-n për zhvillimin e një seti kriteresh të përgjithshme për përzgjedhjen e materialeve të leximit në arsimin fillor dhe të mesëm (klasat 1-12). Këto kritere kërkojnë që lekturat shkollore të përputhen me rezultatet e të nxënit të përcaktuara nga Kurrikula Bërthamë e Arsimit të Mesëm të Ulët të Kosovës dhe të korrespondojnë me fazat e zhvillimit kognitiv dhe emocional të nxënësve”. Është shqetësues fakti se ndërkohë që shumica e shkollave në mbarë Kosovën ende nuk posedojnë biblioteka funksionale, Ministria e Arsimit angazhohet për përzgjedhjen e lekturave. Kjo situatë ngre një varg pikëpyetjesh legjitime. Si mund të furnizohen shkollat me libra kur mungojnë hapësirat e përshtatshme për to? Si synohet ecja në hap me kohën kur as bibliotekat publike në qytete nuk janë të digjitalizuara? Kush do t'i përcaktojë kriteret e përzgjedhjes dhe cilat shtëpi botuese do të përfitojnë nga ky proces? A fshihet ndonjë tendencë monopolizimi nga ana e dikasterit qeveritar dhe çfarë pasojash do të sjellë kjo qasje në të ardhmen?