Metoda brutale në Bjellorusi: Dhjetëra të burgosur politikë mbahen të izoluar në spitale psikiatrike

Praktika e mbylljes së kritikëve dhe zërave kundërshtues në institucione psikiatrike, e cila dikur ishte një metodë e preferuar e regjimeve shtypëse të ish-bllokut sovjetik, është rikthyer fuqishëm në Bjellorusinë e sotme, sipas mjekëve dhe organizatave për të drejtat e njeriut. Aktualisht, të paktën 22 persona, të cilët klasifikohen si të burgosur politikë nga aktivistët bjellorusë, po ballafaqohen me masa të detyrueshme të trajtimit psikiatrik. Kjo praktikë i lë ata të izoluar për periudha kohore të pacaktuara, plotësisht jashtë kornizave dhe rregullave të sistemit standard të burgjeve. Akuzat ndaj këtyre individëve variojnë nga fyerja e drejtpërdrejtë e zyrtarëve shtetërorë dhe heqja e simboleve e flamujve shtetërorë, deri te përfshirja në aktivitete që regjimi i cilëson si ekstremiste apo vepra të dyshuara terrorizmi. Ndryshe nga dënimet tradicionale me burgim, masat e trajtimit të detyrueshëm psikiatrik nuk kanë të përcaktuar asnjë afat kohor përfundimi dhe të prekurit nuk përfitojnë dot nga amnistitë apo aktet e faljes që u mundësohen të burgosurve të tjerë. "Këta njerëz ndodhen në një zonë kaq 'gri'. Madje, do të thosha në një zonë 'të zezë'", është shprehur Vasyl Zavadski, ish-mjek burgu dhe psikiatër i specializuar. Të dhënat nga organizatat e të drejtave të njeriut tregojnë se asnjë i burgosur politik i vendosur në trajtim të detyrueshëm psikiatrik nuk është liruar që nga viti 2020. Në mesin e rasteve më të bujshme spikat ai i Maria Uspenskayas, e veja e Andrey Zeltsar, i cili u vra gjatë një përplasjeje me armë zjarri me agjentët e KGB-së brenda banesës së tij në Minsk në muajin shtator të vitit 2021. Uspenskaya u vu në pranga menjëherë atë ditë, duke u dërguar fillimisht në paraburgimin e Akrestsinas dhe më pas në burgun e Valadarkas. Gjatë muajit dhjetor të vitit 2021, ajo kaloi tri javë brenda një qendre psikiatrike në kompleksin Navinki të Minskut gjoja për efekte ekzaminimi, ndërsa më pas u akuzua për bashkëpunim në vrasjen e zyrtarit të KGB-së, Dzmitry Fedasyuk. Një gjykatë në Minsk vendosi që ajo t'i nënshtrohej trajtimit të detyrueshëm në një spital psikiatrik pa afat skadence, ku sipas Qendrës për të Drejtat e Njeriut Viasna, ajo mbahet aktualisht në Qendrën Republikane Shkencore dhe Praktike për Shëndetin Mendor në Minsk, ndërsa lirimi i saj varet tërësisht nga vlerësimi mjekësor dhe procedurat e mëvonshme ligjore. Një tjetër rast është ai i Neli Alfyoravas, shkrimtare dhe artiste nga Polatsku, e cila u dërgua për trajtim të detyrueshëm pas një procesi gjyqësor të zhvilluar me dyer të mbyllura gjatë vitit 2024, pasi kishte shërbyer si vëzhguese zgjedhore dhe kishte shpërndarë video në rrjetet sociale para se të akuzohej penalisht për fyerje të një zyrtari shtetëror. Natallya Manyla u dënua me të njëjtën masë pasi u fajësua për lehtësimin e aktiviteteve ekstremiste, ndihmë e cila në fakt kishte qenë në mbështetje të të burgosurve politikë para arrestimit të saj, ndërsa Natallya Mikulich përfundoi në një institucion psikiatrik për shkak të akuzave për shpifje, nxitje të armiqësisë shoqërore dhe fyerje të zyrtarëve. Ndërkohë, i riu Asker Alakhverdziyev, 25 vjeç, u urdhërua të futej nën trajtim me mbikëqyrje të shtuar gjatë vitit 2024 nën dyshimet se po bëhej gati të merrte pjesë në veprimtari ushtarake. Ivan Miksha, 21 vjeç, u dërgua gjithashtu në institucion psikiatrik pasi heqi nga ndërtesat publike flamujt zyrtarë të shtetit të Bjellorusisë, kurse Danila Zharyn u vu nën trajtim me mbikëqyrje të shtuar pas akuzave të ngritura ndaj tij.