Nata e shtrigave dhe mistereve: Si lindi dhe u shndërrua në fenomen global festa e Halloween-it

Bota bëhet gati për një nga mbrëmjet më enigmatike dhe të ndjekura të vitit. Data 31 tetor shënon kulmin e festimeve të Halloween-it, periudhës kur vjeshta vishet me ngjyrat e misterit, ndërsa qytetet mbushen me kunguj të gdhendur, kostume makabre, fantazma dekorative dhe atmosferë lojërash për të gjitha moshat. Ndonëse sot kjo ngjarje identifikohet kryesisht me argëtimin e fëmijëve që mbledhin ëmbëlsira nga dera në derë dhe festat me maska, rrënjët e saj historike shtrihen shumë shekuj më parë. Ky manifestim kulturor, ndonëse dikur lokal, ka fituar tashmë një dimension mbarëbotëror, duke u kremtuar masivisht në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Irlandë, Mbretërinë e Bashkuar dhe tashmë në shumë shtete të tjera. Zanafilla e këtij rituali kthehet pas në kohë te festivali i lashtë kelt i quajtur Samhain, i cili llogaritet të ketë nisur para më shumë se dy mijëvjeçarëve. Popullsitë kelte që banonin në territoret e Irlandës, Britanisë dhe pjesërisht në Francë, e konsideronin 1 nëntorin si datën e nisjes së vitit të tyre të ri. Kjo stinë shënonte mbylljen e punëve bujqësore, përfundimin e stinës së ngrohtë dhe hyrjen në muajt e zymtë e të ftohtë të dimrit. Sipas mitologjisë së tyre, nata e 31 tetorit sillte një dobësim të kufirit ndγarës mes botës materiale të të gjallëve dhe asaj shpirtërore të të vdekurve, duke lejuar kthimin e tyre të përkohshëm në Tokë. Për t'u mbrojtur nga prania e mundshme e këtyre forcave, keltët ndiznin vatra të mëdha zjarri, zhvillonin rite të posaçme dhe mbanin veshje të ndërtuara nga lëkura e koka kafshësh, me synimin për të kaluar pa u diktuar nga shpirtrat. Me kalimin e shekujve dhe depërtimin e krishterimit në kontinentin evropian, këto tradita pagane u ndërthurën ngadalë me kalendarin e ri fetar. Gjatë shekullit të VIII, Papa Gregori III vendosi që 1 nëntori të shënohej si Dita e të Gjithë Shenjtorëve (All Saints’ Day). Mbrëmja para kësaj date mori emrin All Hallows’ Eve, që nënkupton nata para kësaj feste të shenjtë. Me kohë, ky emërtim u ngjesh në formën që njohim sot si Halloween. Ndërkaq, data 2 nëntor u caktua si Dita e të Vdekurve (All Souls’ Day), duke u dhënë mundësi besimtarëve të luten për shpirtrat e të afërmve të ndjerë. Pavarësisht kësaj fuzionesh historike, historianët theksojnë se kalimi nga Samhain-i te Halloween-i mbetet një proces i ndërlikuar dhe traditat e sotme nuk bukurzojnë të gjitha nga një burim i vetëm. Pse përdoren kungujt, maskat dhe kostumet e frikshme? Pjesë e pandashme e kësaj nate është kungulli i skulptuar, i pagëzuar si Jack-o’-lantern, origjina e të cilit vjen nga legjendat popullore irlandeze rreth një personazhi të quajtur Jack koprraci, i cili endej mes dy botëve me një fener në dorë. Në fillimet e tyre në Skoci dhe Irlandë, vendasit përdornin rrepa për të gdhendur fenerët e tyre. Kur valët e emigrantëve irlandezë mbërritën në Amerikën e Veriut, zbuluan se kungujt ishin shumë më të përshtatshëm për shkak të përmasave dhe lehtësisë në përpunim. Edhe kostumet e pazakonta ruajnë lidhjen me lashtësinë, kur njerëzit përpiqeshin të çorientonin shpirtrat keqdashës. Sot, ky aspekt ka marrë trajtën e një shfaqjeje festive, ku mbizotërojnë personazhe fantastike, shtriga, vampirë, skelete dhe ikona të kinemasë horror. Çfarë fshihet pas frazës “Trick or Treat”? Një tjetër element i dashur i kësaj nate është rituali “Trick or Treat” (Mashtrim apo ëmbëlsirë).