Tragjedia që zbuloi dështimin zinxhir të institucioneve: Pse përgjegjësia morale nuk duhet të ndalet vetëm te Policia?

Arlinda Zekaj kishte kërkuar ndihmë zyrtare me shkrim në disa raste, deri pak ditë para se jeta t'i merrte fund në mënyrë tragjike. Vetëm pesë ditë pas kësaj vrasjeje tronditëse, vetë shteti ka pranuar zyrtarisht se ekzistonte një mundësi e lartë që ajo të ishte shpëtuar. Të premten e kaluar, drejtori i Përgjithshëm i Policisë, Gazmend Hoxha, paraqiti dorëheqjen e tij “morale”. Megjithatë, gjatë të njëjtës ditë, ministrja e Drejtësisë, Donika Gërvalla, dhe ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, dolën në një konferencë për të prezantuar raportin e dështimeve institucionale, duke deklaruar prerazi se nuk do të largohen nga detyra. Kjo qasje e kontradiktore kërkon përgjigje urgjente sot. Le të ndalemi te faktet zyrtare që vetë Qeveria i bëri publike për opinionin. Sipas gjetjeve të zbardhura nga dy ministrat, prokuroria në Pejë kishte pasur njohuri për dhunën dhe kërcënimet ndaj Arlindës që prej datës 10 korrik. Kërkesa e saj legjitime për urdhër mbrojtjeje u zhagit nëpër dyert e gjykatës përmes shtyrjeve të njëpasnjëshme të seancave. Nga ana e saj, Policia dështoi të zbatojë urdhrin e parë dhe veproi me vonesë të pajustifikueshme për të dytin. Madje, institucionet nuk reaguan as kur një hetues kërkoi publikisht rivlerësimin e rrezikshmërisë dhe sigurimin e mbrojtjes shtesë për banesën e saj. Më 20 tetor, Arlinda u dërgoi sërish shkresë institucioneve, duke shprehur frikën e madhe për jetën e saj. Ajo u vra vetëm pesë ditë më vonë, më 25 tetor. Ministrja Gërvalla, e cila mban edhe postin e koordinatores kombëtare kundër dhunës në familje, meriton vlerësim pse nuk u fsheh pas frazave burokratike. Ajo pranoi hapur se kjo vrasje mund të ishte parandaluar dhe renditi pa dorëza vonesat e pajustifikueshme të gjykatës dhe prokurorisë. Gërvalla shkoi edhe më tej, duke deklaruar se megjithëse raporti nuk ka prova për ndikime politike apo kriminale, shkalla alarmante e mosveprimit e bën të domosdoshëm verifikimin e kësaj piste. Nga ana e tij, ministri Sveçla foli për “shkelje serioze” të efektivëve të policisë dhe njoftoi masën e pezullimit për 19 prej tyre, përfshirë edhe drejtorin rajonal të Pejës. Ndërkohë, Këshilli Prokurorial mori vendim për të pezulluar kryeprokuroren e Pejës dhe prokuroren përgjegjëse të rastit. Këto pezullime, megjithatë, ende nuk përbëjnë një vendim përfundimtar për fajësinë e tyre. Pra, nuk bëhet fjalë për akuza të ngritura nga opozita apo për reagime emocionale të rrugës. Kemi të bëjmë me një dokument zyrtar qeveritar që dëshmon qartë një zinxhir dështimesh mbi një periudhë tremujore. Protestuesit që dolën në sheshe në Prishtinë, Pejë, Mitrovicë e Ferizaj nuk kanë shpikur asgjë; raporti zyrtar thjesht vërtetoi pretendimet e tyre. Deri në këtë fazë, llogaridhënia është kërkuar vetëm nga policët e stacionit, komandantët, prokurorët dhe një drejtor i përgjithshëm. Asnjë prej figurave që drejtojnë në aspektin politik këto sisteme nuk e ka parë largimin e tyre si një kontribut drejt zgjidhjes. Problemi me këtë filozofi drejtimi është mjaft i qartë. Nëse dështimi vlerësohet si sistemik, sikurse konstaton vetë raporti, atëherë përgjegjësia nuk mund të ndalet te zyrtari i fundit në hierarki. Kjo vlen veçanërisht për strukturat policore, ku dështimi ishte i hapur, i drejtpërdrejtë dhe operacional: urdhra mbrojtjeje të pazbatuara dhe thirrje për ndihmë të shpërfillura. Fakti që kryeministri Kurti pranoi dorëheqjen e drejtorit të Policisë e bën këtë pyetje edhe më therëse. Nëse kreu i policisë e gjeti të arsyeshme të jepte dorëheqjen për motive morale, me çfarë standardi etik vazhdon të qëndrojë në detyrë ministri që mbikëqyr politikisht këtë dikaster? Pozita e ministres së Drejtësisë paraqitet ndryshe. Gjykatat dhe prokuroritë, ku u shënuan zvarritjet më skandaloze, janë të pavarura nga ministria e saj dhe funksionojnë përmes këshillave të tyre drejtues. Megjithatë, kjo nuk e shfajëson plotësisht atë, pasi koordinimi kombëtar kundër dhunës në familje mbetet mandati i saj parësor. Por përgjegjësia e saj politike matet më mirë me rezultate konkrete sesa me një largim thjesht simbolik. Tragjedia e Arlindës nuk është një rast i izoluar që erdhi papritur. Sipas të dhënave zyrtare të bëra publike së fundmi, të paktën tetë gra janë privuar nga jeta në Kosovë vetëm gjatë këtij viti, ndërsa numri total arrin në të paktën 67 që nga viti 2010, ku shumica dërrmuese janë vrarë nga partnerët e tyre.