Kriza e sundimit të ligjit: Këshilli i Shtetit lëshon alarmin për pasojat në shoqëri

Sistemi i drejtësisë dhe sundimi i ligjit ndodhen në një pikë kritike, e cila rrezikon të dështojë plotësisht nëse nuk rivendosen lidhjet e besimit reciprok mes qeverisë dhe qytetarëve, si dhe në raportet mes vetë qytetarëve. Ky alarm vjen nga Këshilli i Shtetit përmes raportit të tij vjetor. Ky institucion, që shërben si këshilltari kryesor i kabinetit qeveritar dhe parlamentit për çështjet e legjislacionit dhe administratës, si dhe funksionon si gjykata më e lartë administrative, thekson se parimet ligjore nuk mjaftojnë vetëm të mbrohen e të forcohen, por ato kërkojnë zhvillim të vazhdueshëm dhe përditësim të domosdoshëm. Sipas vlerësimeve, sundimi demokratik i ligjit jo vetëm që nuk po zbatohet në nivelin e duhur, por po përballet me presione të rënda, duke ardhur si nga faktorët e brendshëm ashtu edhe nga rreziqet politike të jashtme. Dokumenti vë në dukje se ekzekutivi po ballafaqohet me një mbingarkesë pune, gjë që po sjell gabime në punën e tij. Për këtë arsye, institucioni kërkon që shteti të jetë i qasshëm për publikun, duke garantuar qasje të lehtë në polici dhe në dyert e gjykatave. Për të përmirësuar këtë situatë, Këshilli ka parashtruar një sërë rekomandimesh që përfshijnë përdorimin e teknologjive dixhitale, rivlerësimin e funksionit shoqëror të Kushtetutës dhe ndërtimin e një kulture më të fortë të sundimit të ligjit, përfshirë mbikëqyrjen e mjeteve digjitale. Qytetarëve duhet t'u mundësohet shikimi i të dhënave që administrata ruan ose shfrytëzon për ta, si dhe e drejta për t'i korrigjuar ato në kohën e duhur. Gjithashtu, çdo vendim duhet të bëjë të ditur qartë nëse janë përdorur algoritme dhe se si mund të sigurohet informacioni rreth tyre. Këshilli i Shtetit ka përshëndetur faktin se tashmë ka nisur një debat publik mbi mundësinë e testimit të ligjeve përputhshmërisht me Kushtetutën, ndonëse aktualisht vazhdon të jetë në fuqi një ndalesë për një kontroll të tillë kushtetues, të cilën kabineti qeveritar synon ta ndryshojë. Kjo nismë, sipas organit këshilldhënor, mund të rrisë peshën juridike të Kushtetutës. Megjithatë, debati nuk duhet të ngushtohet vetëm në kornizat ligjore, pasi edhe roli shoqëror i saj kërkon vëmendje më të madhe, sidomos në dritën e sfidave të reja, siç janë ndryshimet klimatike. Raporti lidhur me ngjarjet e fundit tragjike vë në pah nevojën që qeveria dhe parlamenti t'i japin përparësi ndërtimit dhe nxitjes së një kulture të fortë dhe të mbështetur të sundimit të ligjit. Kjo kulturë kërkon kujdes dhe respekt si nga ana e aktorëve institucionalë, ashtu edhe nga vetë qytetarët. Për më tepër, nënvizohet se edukimi i mirëfilltë qytetar mund t'u përcjellë brezave të ardhshëm aftësinë për të kuptuar dhe vlerësuar sundimin e ligjit dhe liritë e çdo individi, pa cenuar në asnjë moment të drejtën e tyre për të jetuar. Në analizën e funksionimit të strukturave, raporti sjell në vëmendje pesë pengesat kryesore: mungesën e besimit, frikën nga ballafaqimi, mungesën e angazhimit, shmangien e përgjegjësisë dhe fokusin e mangët te rezultatet, të cilat paraqiten në formën e një piramide ku çdo shtresë varet nga ajo poshtë saj. Një grup që refuzon të pranojë gabimet e veta nuk mund të ketë një debat të hapur; pa debat të hapur nuk ka angazhim të vërtetë; pa angazhim njerëzit nuk kërkojnë llogari nga njëri-tjetri; dhe shmangia e përgjegjësisë çon në preferencën e sukseseve individuale mbi ato të përbashkëta. Ky zinxhir përbën pjesën më thelbësore të modelit që shpesh anashkalohet. Kur një ekip dështon vazhdimisht në realizimin e premtimeve, prirja e zakonshme është shtrëngimi i tyre, ndërkohë që piramida dëshmon se vëmendja duhet të drejtohet te themelet dhe se si shfaqet secila prej këtyre dukurive në praktikë.