Evolucioni i sistemit arsimor: Nga bankat e drurit dhe autoriteti i mësuesit te epoka e digjitalizimit

Sistemi arsimor përbën një nga shtyllat kryesore përmes të cilave një shoqëri projekton të ardhmen e saj. Përtej transmetimit të thjeshtë të njohurive nga pedagogu te nxënësi, shkolla shërben si një laborator social ku kultivohen personaliteti, identiteti kulturor, ndërgjegjësimi qytetar, kompetencat profesionale dhe ndërveprimi mes individit dhe komunitetit. Kur ndërmarrim një krahasim mes arsimit të djeshëm dhe atij bashkëkohor, nuk kufizohemi thjesht te paralelizmi mes mjeteve materiale si librat, bankat tradicionale, dërrasa e zezë dhe kompjuterët modernë. Në thelb, bëhet fjalë për ballafaqimin e dy epokave të ndryshme shoqërore, dy stileve të jetesës, dy sistemeve të vlerave dhe dy qasjeve krejtësisht të dallueshme ndaj fëmijës, familjes, pedagogut dhe institucionit shkollor. Për brezat që u rritën në Preshevë dhe në të gjithë hapësirën e Luginës së Preshevës gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX, shkolla mbartte një peshë të jashtëzakonshme. Ajo funksiononte si hapësira ku fëmija jo vetëm merrte shkronjat e para, por edhe brumosej me disiplinë, si dhe me respekt të thellë për mësuesin, bashkëmoshatarët dhe familjen. Brenda një realiteti mbizotërues rural, ku bujqësia dhe angazhimet familjare përbënin boshtin e përditshmërisë, dija ofronte një ndër shtigjet kryesore për ngritjen dhe lëvizshmërinë shoqërore. Sot, rrethanat kanë ndryshuar rrënjësisht. Nxënësi bashkëkohor rritet në një mjedis të digjitalizuar, me qasje të pakufizuar në internet, pajisje të mençura, platforma elektronike dhe vëllime të pafundme informacioni, duke jetuar në një botë që i kapërcen kufijtë lokalë. Megjithatë, pikërisht këtu shfaqet paradoksi i kohës tonë: prania e një volumi kaq të madh informacioni nuk përkthehet domosdoshmërisht në prodhimin e një dijeje më të madhe. Për të rrokur kuptimin e vërtetë të arsimit të dikurshëm, është e domosdoshme të kuptohet struktura e shoqërisë së asaj kohe. Në Preshevë, veçanërisht gjatë dekadave të para pas Luftës së Dytë Botërore dhe më vonë përgjatë viteve ’60, ’70 dhe ’80, një pjesë e konsiderueshme e familjeve shqiptare mbështeteshin ekonomikisht te bujqësia, blegtoria, tregtia e vogël dhe artizanati. Fëmijët edukoheshin në një mjedis ku puna fizike përfaqësonte një segment organik të jetës familjare. Toka punohej me përkushtim, duke mbjellë grurë, misër dhe kultura të ndryshme bujqësore, ndërsa një numër i madh familjesh merreshin edhe me kultivimin dhe përpunimin e duhanit. Puna nuk shërbente vetëm si mjet sigurimi ekzistence, por funksiononte edhe si një shkollë e mirëfilltë e edukimit praktik. Fëmija edukohej që në moshë të vogël se çdo arritje kërkonte mund dhe sakrificë. Edhe pse mungonin telefonat, rrjetet sociale apo lidhja globale, ekzistonte ngrohtësia e familjes, oborri, ara, livadhi, mulliri, punishtja dhe bankat e shkollës. Në këtë kontekst, jeta shkollore dhe ajo familjare nuk paraqitnin dy dimensione kaq të ndara sa shfaqen në ditët tona. Pas përfundimit të orëve të mësimit, nxënësi kthehej në gjirin familjar për të kontribuar në punët e shtëpisë. Kjo dinamikë prodhonte një disiplinim të natyrshëm: shkolla kërkonte angazhim në mësime, ndërkohë që familja kërkonte përgjegjësi në punë. Të dyja këto shtylla ndërthureshin për të formësuar një edukim të plotë. Kjo nuk do të thotë se sistemi arsimor i dikurshëm nuk shfaqte mangësi; përkundrazi, ai ballafaqohej me mungesë të mjeteve didaktike, kushte materiale të kufizuara dhe sfida të shumta. Megjithatë, ai mbante një vlerë të çmuar: shkolla gëzonte një autoritet të pakontestueshëm shoqëror. Mësuesi nuk shihej thjesht si një nëpunës i arsimit, por përbënte një autoritet publik, një edukator të spikatur, këshilltar të besuar dhe shpesh personalitetin më të respektuar të gjithë komunitetit. Një nga transformimet më rrënjësore mes arsimit të kaluar dhe atij bashkëkohor lidhet pikërisht me statusin dhe pozitën shoqërore të mësuesit, i cili dikur mishëronte një autoritet të merituar profesional dhe moral.