Serbia përpara një udhëkryqi: A mjafton ndërrimi i pushtetit për të shkëputur rrënjët e sistemit?

Fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit ka shënuar një pikë kthese në skenën politike serbe, duke hapur shtigje për një ndryshim të pushtetit. Megjithatë, analistët vlerësojnë se transformimi i sistemit do të jetë një betejë e vështirë, pasi kërkon çmontimin e rrjeteve politike të ngulitura thellë në mekanizmat shtetërorë dhe transformimin e një lëvizjeje heterogjene në një shumicë qeverisëse funksionale. Kjo forcë politike arriti të bashkojë kundërshtarë të pushtetit rreth një platforme të përbashkët kundër korrupsionit dhe për pavarësinë e institucioneve, ndonëse premtimet për reforma të brendshme shoqërohen me një qëndrim qëndrestar në disa shtylla të politikës së jashtme. Sfida kryesore mbetet natyra e vetë lëvizjes. Me një përbërje të larmishme dhe mungesë të theksuar të përvojës në poste shtetërore, Lista Studentore është organizuar përmes plenumeve, pa një hierarki të ngurtë apo lider të vetëm. Ivan Vujaçiq, ish-ambasador i Serbisë në Uashington, vlerëson për mediat se rezultati elektoral pasqyron etjen e qytetarëve për drejtësi dhe sundim të ligjit. Megjithatë, ai paralajmëron se rruga drejt ndryshimit do të kërkojë kohë dhe udhëheqje të matur. Sipas tij, një progres i dukshëm mund të arrihet shpejt nëse prokuroria dhe policia fillojnë të funksionojnë, por reformat strukturore kërkojnë të paktën një deri në dy vite për të siguruar ndarjen e pushteteve dhe vendosjen e profesionistëve në krye të institucioneve. Nga ana tjetër, Bojana Zoriq nga Instituti i Bashkimit Evropian për Studime të Sigurisë thekson se qeveria e re do të përballet me rezistencën e strukturave të vjetra, të cilat do të përpiqen të ruajnë ndikimin e tyre. Ky ngërç ndërlidhet edhe me orientimin gjeopolitik të Serbisë. Programi i Listës Studentore lë të kuptohet se, përkundër ndryshimit të figurave, disa interesa strategjike, veçanërisht në sektorët e sigurisë dhe energjetikës, mund të mbeten të pandryshuara. Sa i përket politikës së jashtme, qasja mbetet komplekse. Edhe pse Lista Studentore mbështet integritetin territorial të Ukrainës, ajo vazhdon të mbrojë partneritetin me Rusinë dhe kundërshton vendosjen e sanksioneve. Ilija Sërdanoviq, përfaqësuesi kryesor i kësaj liste, në një deklaratë për Shërbimin e Ballkanit, ka theksuar se për këto çështje do të kërkohet një dialog i gjerë qytetar për të përcaktuar drejtimin e shtetit. Ndërkohë, Ivana Stradner, hulumtuese në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive, vëren se kërkesa për sundim të ligjit ka shërbyer si një urë bashkuese për forca me bindje të kundërta gjeopolitike, duke shmangur përçarjet që më parë përdoreshin nga elitat e vjetra, ndonëse tashmë kanë filluar të shfaqen sinjalet e para të trysnisë mediatike ruse.