Nga epoka e Millosheviqit te rrëzimi historik: Si mbetën socialistët jashtë Parlamentit serb

Pas më shumë se tri dekadash mbijetese në skenën politike, duke kapërcyer rënien e regjimit të Sllobodan Millosheviqit dhe dy dekada nën drejtimin e Ivica Daçiqit, Partia Socialiste e Serbisë (SPS) po përballet me disfatën e saj më të rëndë historike. Kjo forcë politike, ndër më jetëgjatat dhe më të shkathtat për t'iu përshtatur rrethanave në vend, ka mbetur jashtë Kuvendit për herë të parë që prej themelimit të saj në vitin 1990. Në zgjedhjet e 25 tetorit, socialistët siguruan pak më shumë se 90.000 vota, shifër kjo e pamjaftueshme për të arritur pragun e kërkuar ligjor prej tre për qind. Partia u themelua nga ish-lideri autokratik i Serbisë, Sllobodan Millosheviq, ndërsa përgjatë 20 viteve të fundit është udhëhequr nga Ivica Daçiqi, i njohur për qëndrimet e tij pro-ruse dhe në cilësinë e ministrit të Punëve të Brendshme në detyrë. Që nga viti 2012, kur Partia Përparimtare Serbe (SNS) mori pushtetin, socialistët kanë shërbyer si partnerë besnikë të tyre në ekzekutiv. Megjithatë, edhe Përparimtarët kanë pësuar humbjen e tyre të parë zgjedhore në 14 vjet, pasi Lista Studentore triumfoi bindshëm duke arkëtuar 2.2 milionë vota. Forca politike që gjatë viteve ’90 e katandisi vendin në konflikte të përgjakshme në Kroaci, Bosnje e Hercegovinë, si dhe në Kosovë, arriti t'i mbijetonte tronditjes së 5 tetorit 2000, datë kur u përmbys regjimi i Millosheviqit. Megjithatë, pak para këtyre zgjedhjeve, radhët e SPS-së u dobësuan nga largimi i disa figurave të larta, ndërkohë që u braktisën edhe nga një pjesë e rëndësishme e strukturave rinore. “Socialistët nuk e kuptuan momentin historik në të cilin ndodhet Serbia dhe kjo do t’u kushtojë me zhdukjen e tyre politike”, vlerësoi politologu Dushko Radosavleviq. Sipas të dhënave jozyrtare, SPS-ja fitoi vetëm 2.16 për qind të elektoratit. Këto zgjedhje u dalluan për një pjesëmarrje masive prej 68 për qind – shifra më e lartë e regjistruar që nga procesi zgjedhor federal dhe presidencial i shtatorit 2000. Edhe pse në garë u futën 18 lista, dinamika e votimeve mori trajtën e një referendumi, ku përballë u vunë kryesisht dy blloqe: “Serbia e Bashkuar” nën ombrellën e SNS-së, dhe lista e dalë nga protestat e fuqishme qytetare e bllokadat e studentëve, të cilat shpërthyen pas tragjedisë së 1 nëntorit 2024, ku 16 persona humbën jetën nga shembja e strehës në stacionin hekurudhor. “Socialistët dështuan ta lexonin këtë realitet. Deri në sekondën e fundit mbetën peng të praktikave politike që vetë i aplikuan në vitet ’90, të cilat u mbështetën te zhvatja e hapur e qytetarëve”, theksoi Radosavleviq. Kreu i socialistëve, Ivica Daçiq, pranoi mbrëmjen e së dielës se nuk ndihet i kënaqur me epilogun e votimeve, duke ia faturuar atë “klimës referendumore”. “Partia Socialiste e Serbisë, bashkë me aleatët e koalicionit, u përpoq që në një ambient të tillë, përmes një liste të veçantë që pasqyron identitetin tonë, të siguronte hapësirën e vet politike, por fatkeqësisht nuk ia dolëm të realizojmë objektivin tonë”, u shpreh Daçiq nga selia zgjedhore në Beograd. Ai e cilësoi këtë disfatë si “një betejë të humbur”, duke paralajmëruar se angazhimi për Serbinë do të vazhdojë. Ky shënon rezultatin më zhgënjyes të SPS-së që prej nisjes së aleancës me Përparimtarët, duke reflektuar njëkohësisht një trajektore të qartë rënëse të mbështetjes qytetare: nga rreth 570.000 vota në vitin 2012, në mbi 480.000 dy vite më vonë, e deri te rreth 250.000 vota të fituara në vitin 2023.