Dështimi i zinxhirit mbrojtës dhe sprovimi i përgjegjësisë: Ku zatoti sistemi në rastin e Arlinda Zekajt?

Rasti tragjik i Arlinda Zekajt ka tronditur opinionin publik dhe ka vënë në pah pikëpyetje të mëdha mbi efikasitetin e institucioneve të sigurisë dhe drejtësisë. Viktima kishte ndjekur me përpikëri të gjitha hapat e parapaktë nga shteti për mbrojtjen e grave të rrezikuara: dispononte një urdhër mbrojtjeje nga gjykata, kishte parashtruar ankesë te kryeprokurorja dhe e kishte denoncuar dhunën në polici. Pavarësisht kësaj, më 25 tetor, pak momente pasi u largua nga stacioni policor në Pejë, ajo u vra me sëpatë në Vitomiricë. Në ditët vijuese, debati publik në Prishtinë u përqendrua kryesisht te ministrja e Drejtësisë, Donika Gërvalla, por shtrohet pyetja nëse ky fokus përkon me hallkat ku sistemi dështoi realisht. Sipas të dhënave kronologjike nga Prokuroria e Pejës, shkëputja e mbrojtjes institucionale ndodhi në hapa konkretë. Tri ditë përpara ngjarjes fatale, prokurori i rastit kishte vlerësuar se rikthimi i saj në shtëpi paraqiste rrezik për jetën, ndaj edhe u planifikua prania e një patrulle policore pranë banesës. Megjithatë, organet e prokurorisë ende nuk kanë sqaruar nëse ajo patrullë ndodhej në vendngjarje në kohën e krimit. Lidhur me personat e përfshirë, i dyshuari për vrasjen, ish-kunati Albert Sylaj, u arrestua në Deçan më 27 tetor. Në të njëjtën ditë, Gjykata e Pejës i caktoi ish-bashkëshortit të viktimës masën prej një muaji paraburgim për shkak të mospërfilljes së urdhrit gjyqësor. Vlerësimi i nivelit të rrezikut, caktimi i patrullës mbrojtëse dhe reagimi ndaj thirrjeve në linjën 192 hyjnë drejtpërdrejt në përgjegjësinë operative të policisë dhe prokurorisë. Asnjë nga këto procese nuk kontrollohshëm apo varur nga Ministria e Drejtësisë. Në seancën e jashtëzakonshme parlamentare, ministrja Gërvalla sqaroi se nuk posedon kompetencë kushtetuese për të shkarkuar prokurorë apo gjyqtarë. Kjo ndarje pushtetesh është e përcaktuar me ligj, meqë Prokuroria në Kosovë funksionon si organ i pavarur nga ekzekutivi dhe udhëhiqet nga Këshilli Prokurorial — një parim i kërkuar në mënyrë të vazhdueshme nga SHBA-ja dhe BE-ja për sundimin e ligjit. Gjithashtu, edhe Inspektorati Policor, që po heton sjelljen e pjesëtarëve të policisë në këtë rast, është i pavarur nga ky dikaster. Përgjegjësinë e sistemit e ka nëvizuar qartë edhe avokatja e Arlindës, Adelina Hoxha. Në një deklaratë të saj, ajo pohoi se "Prokurorja s'e ka ushtru detyrën e vet", duke kundërshtuar njëkohësisht pretendimin e policisë se viktima ishte kthyer në banesë me dëshirën e saj. Këtu qëndron edhe thelbi i problemit: ndërsa dorasi do të përballet me gjykatën, institucionet që dështuan ta mbronin Arlindën ende nuk kanë dhënë llogari të plotë, megjithëse Kryeprokurori i Shtetit ka kërkuar raport të detajuar dhe Inspektorati Policor ka nisur verifikimet. Ndërkohë, kërkesat për dorëheqjen e Gërvallës erdhën nga disa drejtime. Organizata QIKA e kritikoi gjuhën e përdorur nga ministrja në Kuvend, kur deklaroi se Arlinda nuk i ishte drejtuar Qeverisë — një frazë që u interpretua si shmangie e përgjegjësisë morale në një moment tragjik, duke nxitur reagimin e arsyetuar të shoqërisë civile. Sidoqoftë, në rrafshin politik nuk mund të injorohet konteksti më i gjerë. Gërvalla është drejtuese e dikasterit që po shtyn përpara projektligjin për Byronë Shtetërore për Verifikimin dhe Konfiskimin e Pasurisë së Pajustifikueshme, një nga nismat më të debatuara ligjore. Duke qenë se ky ligj prek drejtpërdrejt pasuritë e zyrtarëve që nuk mund të arsyetojnë prejardhjen e tyre, është me vend të shtrohet pyetja nëse presioni ndaj saj lidhet vetëm me rastin tragjik apo edhe me rivalitetin politik rreth këtij ligji. Kritikët, nga ana tjetër, sjellin një argument të qëndrueshëm: Gërvalla mban edhe rolin e Koordinatorit Kombëtar për Mbrojtje nga Dhuna në Familje, pozitë kjo që i ngarkon përgjegjësi politike për funksionimin e përgjithshëm të sistemit. Megjithatë, për opinionin publik rreziku kryesor mbetet i njëjtë: nëse një tragjedi njerëzore tjetërsohet në betejë elektorale, përgjegjësia e mirëfilltë e institucioneve që dështuan të mbronin jetën e një qytetareje rrezikon të mbetet pa përgjigje.