Anatomia e një sistemi: Si u vu paaftësia e orkestruar në shërbim të pushtetit

Ekzistojnë dy qasje krejtësisht të ndryshme ndaj politikës. Disa hyjnë në arenën shtetërore me misionin e qartë për t'i shërbyer vendit, duke e trajtuar pushtetin si një barrë përgjegjësie. Të tjerët, përkundrazi, e shohin atdheun si një trampolinë për interesa personale, duke e katandisur shtetin në pronë private, partinë në çiflig dhe patriotizmin në mburojë mbrojtëse. Kategoria e dytë zakonisht dallohet nga tre elemente të pandara: një diplomë e siguruar diku, një lider në linjë të shpejtë telefonike dhe fjalë të mëdha për kombin në çdo dalje publike. Kur dija mungon, ajo zëvendësohet me retorikë të zhurmshme. Kur mungojnë rezultatet konkrete, flamuri valëvitet më fort. Në momentin që kërkohet llogari për dështimet, mbrojtja e vetme është alibia se kombi po sulmohet. Kështu lind arketipi i injorantit me diplomë: individi që zotëron dokumentin formal të shkollimit por jo substancën e tij, që mban një titull pa pasur kompetencën përkatëse, dhe që ulur inkorporon një post pa pasur aftësinë minimale për ta menaxhuar atë. Ai flet për vendin me pathos të ekzagjeruar, ndërkohë që kontributi i tij i vetëm i matshëm është mbijetesa e përhershme në kolltukun e pushtetit. Fenomeni i njohur si mentaliteti i "Pronto-mafisë" nuk përmblidhet thjesht te përgjimet, emërimet klanore apo pazaret prapa skenave. Ai përfaqëson një model të të qeverisurit ku nënshtrimi servil ndaj eprorit vlerësohet më shumë se merita profesionale, rekomandimi partiak mbivlerësohet ndaj ekspertizës dhe konformizmi mbys mendimin kritik. Në këtë sistem të mbyllur politik, aftësia është një detaj anësor, ndërsa besnikëria e verbër është kusht primar për mbijetesë. Provimi më sfidues për këta individë mbetet të menduarit në mënyrë të pavarur, një provë të cilën shumica e shmangin gjatë gjithë karrierës së lor. Në një shtet funksional dhe normal, politikanët vlerësohen bazuar në të arriturat dhe statistikat e punës. Në një realitet të kapur nga kjo logjikë klienteliste, kriteri i vetëm i matjes është shkathtësia për të ruajtur karrigen dhe për ta paraqitur çdo dështim si rezultat i një komploti të jashtëm. Kur dështojnë në menaxhimin ekonomik, ata kalojnë te ligjëratat historike. Kur institucionet mbeten në vend numëro, ata shpalosin sakrificat e së kaluarës. Dhe nëse qytetarët kërkojnë llogari llogaridhënie, ata shpallen menjëherë armiq të strukturave shtetërore. Ky është një komoditet i rrallë politik: të dështosh pa e lëkundur besimin te vetvetja, të mos japësh kurrë llogari dhe përsëri të kërkosh mirënjohje publike, duke e kapur kolltukun me dy duar dhe duke e quajtur këtë gjest "sakrificë kombëtare". Në këtë narrativë të përmbysur, dështimi shitet si keqkuptim, paaftësia maskohet si mungesë vlerësimi nga të tjerët, nepotizmi shpallet kujdes për bashkëpunëtorët, ndërsa kapja e institucioneve pagëzohet me termin e ëmbël "stabilitet politik". Dhe ky stabilitet, duhet pranuar, funksionon në mënyrë perfekte për interesat e ngushta. Lideri mbetet në krye, servilët ruajnë pozitat, rrethi i ngushtë përfiton, ndërsa qytetari mbetet në pritje të përhershme. I vetmi që ka humbur busullën është shteti, i cili tashmë nuk e di nëse duhet t'i shërbejë publikut apo atyre që e kanë marrë peng. Pavarësisht kësaj realiteti, këta aktorë flasin për meritokracinë me seriozitetin e dikujt që hedh firmën mbi një dokument pa e lexuar asnjë rresht. Dhe mjaftohen me kaq, por përpiqen të na bindin se vendi ka nevojë urgjente për profesionalizëm, reforma rrënjësore dhe një të ardhme evropiane. Sikur politika të kishte një provim pranues të mirëfilltë, ata me siguri do të kërkonin që pyetjet t'ua hartonte partia, përgjigjet t'ua diktonte sekretari, vlerësimin ta bënte lideri dhe diplomën t'ia dorëzonin vetvetes, për ta kurorëzuar këtë farsë me një fjalim patetik për sukseset e arritura. Në rast se do të dështonin edhe aty, provimi me siguri do të shpallej një komplot antikombëtar. Patriotizmi i vërtetë nuk ka nevojë për megafona as për zhurmë artificiale. Ai dëshmohet përmes integritetit, punës së palodhur, respektit të pakushtëzuar për ligjin dhe përgjegjësisë reale ndaj qytetarit.