Samiti akademik në Preshevë: Mblidhen mendjet e ndritura të albanologjisë nga mbarë trojet dhe diaspora

Presheva është kthyer në një vatër të rëndësishme të dialogut shkencor dhe akademik, duke mirëpritur nga data 23 deri më 25 tetor 2026 një ngjarje të shënuar kulturore. Bëhet fjalë për konferencën shkencore me titull “Studiues të huaj për shqiptarët e Luginës së Preshevës dhe viseve të tjera shqiptare”, e cila u organizua nga Shoqata për Trashëgimi dhe Krijimtari Kulturore e Luginës së Preshevës me seli në qytetin e Preshevës, nën udhëheqjen e kryetarit të saj, profesor Xhemaledin Salihu. Ky tubim tredimensional, i cili gëzoi mbështetjen financiare të Ministrisë së Kulturës dhe Turizmit të Republikës së Kosovës, bëri bashkë emra të shquar të shkencës, profesorë, akademikë dhe kërkues nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, diaspora dhe vetë Lugina e Preshevës. Përmes referimeve dhe debateve shkencore, të pranishmit shqyrtuan tema kapitale që prekin historinë, gjuhën, letërsinë, etnografinë, arkeologjinë, folklorin dhe trashëgiminë mbarëshqiptare, duke evokuar njëkohësisht ndihmesën e çmuar të personaliteteve të huaja në zbardhjen dhe ruajtjen e këtyre vlerave. Trupa drejtuese që mbajti barrën e organizimit të këtij eventi të lartë shkencor përbëhej nga ekspertë të njohur: Prof. Dr. Drita Halimi-Statovci (etnologe), Prof. Dr. Agron Xhagolli (folklorist/kulturë popullore), Akad. Adem Bunguri (arkeolog), Prof. Dr. Isak Shema (letrar), Prof. Dr. Izaim Murtezani (etnolog dhe folklorist), Dr. Sc. Shpëtim Memishi (ekonomist) dhe studiuesi e prof. Xhemaledin Salihu. Punimet e kësaj ngjarjeje u shpallën të hapura nga kryetari i Kuvendit të Shoqatës për Trashëgimi dhe Krijimtari në Preshevë, Dr. Sc. Shpëtim Memishi. Programi akademik u shtri në një spektër të gjerë disiplinash, duke dëshmuar domosdoshmërinë e qasjeve ndërdisiplinore për një kuptim më të thellë të gjenezës historike dhe identitetit kombëtar të shqiptarëve. Në fokus të diskutimeve u vendosën figura të shquara të albanologjisë dhe studiues ndërkombëtarë, si Edith Durham, Franz Nopcsa, Maximilian Lambertz, Petar Skok, Peter Bart, Arthur Evans dhe Milan Shufflay, veprat e të cilëve kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në dokumentimin e traditave, gjuhës dhe historisë sonë. Një hapësirë e merituar iu kushtua edhe Luginës së Preshevës, e cila u analizua nga prizma historik, gjuhësor dhe etnokulturor. Kumtesat e prezantuara synuan të hedhin dritë mbi pasuritë e trashëgimisë së kësaj zone dhe të forcojnë pozitat e saj brenda fushës së studimeve akademike kombëtare dhe ndërkombëtare. Mes referimeve të spikatura veçohet kumtesa me titull “Lugina e Preshevës si vazhdimësi e kodit kulturor shqiptar në dritën e vëzhgimeve të Edith Durham-it”, e cila nxori në pah vlerën e shënimeve të etnografes britanike për dëshmimin e vijimësisë së identitetit kulturor shqiptar. Nën drejtimin e profesor Xhemaledin Salihut, Shoqata për Trashëgimi dhe Krijimtari Kulturore e Luginës së Preshevës po dëshmon ndër vite një angazhim shembullor në thurjen e ngjarjeve shkencore dhe në mbrojtjen e trashëgimisë historike e shpirtërore të shqiptarëve. Përmes këtyre nismave, kjo shoqatë ka ndërtuar një platformë të pazëvendësueshme për takimin e dijetarëve, ndarjen e përvojave dhe shfaqjen e gjetjeve më të reja hulumtuese. Një dëshmi e këtij misioni është edhe botimi i përmbledhjeve të kumtesave, të cilat mbeten referenca të vlefshme për gjeneratat e sotme dhe të nesërme të kërkuesve shkencorë.