Vala e ndryshimeve në Ballkan: A mund të shërbejë triumfi i studentëve serbë si katalizator për protestat në Tiranë?

Gjatë mbrëmjes së së dielës, teksa kryeqyteti serb festonte rënien nga pushteti të Aleksandar Vuçiqit, një grusht të rinjsh ishin vendosur sërish në bulevard, përballë godinës së Kryeministrisë në Tiranë, duke kërkuar largimin e Edi Ramës. Të hënën, në kuadër të ditës së katërmbëdhjetë të protestave të njëpasnjëshme, akademikë, pedagogë dhe studentë u mblodhën fillimisht pranë Ministrisë së Arsimit për të marshuar më pas drejt selisë qeveritare. Pyetja që ngrihet natyrshëm është nëse suksesi i studentëve në Serbi do të shërbejë si një shtysë e fuqishme për qytetarët shqiptarë dhe nëse skenari i Beogradit mund të përsëritet në tokën shqiptare. Në hapësirën e gjashtë muajve, dy ndër figurat politike më jetëgjatë të rajonit u larguan nga pushteti përmes votës. Në muajin prill u regjistrua rënia e Viktor Orbanit në Hungari, ndërsa më 25 tetor vetë Vuçiqi pranoi humbjen përballë Listës Studentore. Sipas parashikimeve të agjencive Ipsos dhe CeSID, të rinjtë fituan 53,5 për qind të mbështetjes popullore dhe siguruan 140 ulëse. Péter Magyar, kryeministri i ri hungarez, e cilësoi këtë rezultat me një pyetje domethënëse: "A ju duket e njohur?" Ky mesazh u lexua qartë edhe në Tiranë, ku forcat opozitare ngritën paralele mes rënies së liderit serb dhe pozitës së Ramës, duke e etiketuar këtë të fundit si autokratin e mbetur të Ballkanit. Enio Jaço, ish-kryetar i Dhomës Amerikane të Tregtisë në Shqipëri, e cilësoi disfatën e Vuçiqit si një ngjarje madhore për këdo që dëshiron fundin e regjistreve autoritare rajonale. Ai vuri në dukje se kjo u jep protestuesve shqiptarë një shpresë të re se suksesi është i arritshëm, pavarësisht faktit se zhvillimet në Serbi nuk prodhojnë automatikisht ndryshime në Shqipëri. Edhe jashtë kufijve rajonalë, kandidati për president në Austri, Günther Fehlinger-Jahn, e përmblodhi këtë pritshmëri me formulimin e shkurtër: "Sonte Vuçiç, nesër Rama." Përkitjet mes dy realiteteve janë të dukshme. Në të dyja shtetet, nismëtari i lëvizjeve ka qenë brezi i ri dhe ai studentor. Shkaqet fillestare ishin konkrete – tragjedia e strehës në Novi Sad për Serbinë, si dhe projekti turistik në Zvërnec së bashku me kushtet e rënda në universitete për Shqipërinë – të cilat më pas degjeneruan në një pakënaqësi të gjerë ndaj korrupsionit dhe qeverisjes afatgjatë. Për më tepër, lëvizjet në të dyja vendet karakterizohen nga mungesa e një udhëheqësi të vetëm dhe nga akuzat e drejtuesve shtetërorë për ndërhyrje nga "duar të huaja". Në këtë tablo ekziston edhe një dimension personal. Pak ditë përpara zgjedhjeve, presidenti serb kishte dalë hapur në mbështetje të kryeministrit shqiptar, duke e cilësuar atë si një nga asetet më të çmuara të vendit dhe duke kritikuar protestat në Tiranë. Ironikisht, politikani që doli në mbrojtje të Ramës përfundoi duke humbur pushtetin pikërisht nga revolta popullore e rrugës e cila u shndërrua në proces zgjedhor. Simbolika nuk u la pa u vënë re nga protestuesit në Tiranë, të cilët sipas burimeve mediatike dogjën një fotografi të përbashkët të dy liderëve. Ndërkohë, deri në momentin e raportimit, kreu i qeverisë shqiptare nuk kishte bërë ndonjë koment zyrtar lidhur me humbjen e aleatit të tij serb. Pavarësisht entuziazmit, një vështrim më realist dëshmon se dallimet strukturore mes dy vendeve janë po aq të theksuara sa ngjashmëritë, dhe pikërisht këto diferenca do të përcaktojnë nëse modeli serb mund të imitohet me sukses. Së pari, faktori kohë dhe organizim përbën një tregues kyç. Studentët në Serbi zhvilluan protesta për afro dy vjet para se të korrnin fitoren. Gjatë kësaj periudhe, ata ngritën struktura në çdo fakultet, organizuan kuvende për të përzgjedhur 250 kandidatë – kryesisht mjekë, pedagogë dhe specialistë – dhe kontaktuan drejtpërdrejt banorët në bastionet tradicionale të partisë në pushtet. Në krahun tjetër, protestat studentore në Tiranë nisën zyrtarisht më 13 tetor, pavarësisht se lëvizja "Flamingo" kishte muaj që operonte në terren. Edhe pse një organizim horizontal ofron mbrojtje ndaj bashkëpunimit apo shitjes së interesave, ai paraqet dobësi në mungesë të një strukture formale përfaqësuese për tryezat e negociatave apo për garën elektorale. Së dyti, qasja ndaj dhunës mbetet një tjetër ndryshim thelbësor që dallon rrugëtimin e Listës Studentore në Serbi.