Tirana nën tension: Kur dialogu i kushtëzuar dhe përdorimi i forcës thellojnë krizën

Të shtunën, kryeqyteti shqiptar u përfshi nga vala më e rëndë e përplasjeve që nga mesi i muajit tetor, duke lënë pas 13 të lënduar, sipas të dhënave zyrtare të Ministrisë së Shëndetësisë. Në listën e të dëmtuarve figurojnë protestues – disa prej tyre me lëndime të rënda në sy – efektivë policie, dy gazetarë dhe një deputet. Forcat e rendit ndërhodhën me autobotë, gaz lotsjellës dhe plumba gome, ndërkohë që nga ana e protestuesve u hodhën gurë dhe kokteje molotovi. Ndërsa dhuna është dënuar në mënyrë të prerë nga çdo palë, përfshirë edhe qëndrimin e qartë të Ambasadës Amerikane, pyetja thelbësore mbetet se si u arrit deri në këtë pikë dhe kush kishte përgjegjësinë për ta parandaluar këtë situatë. Përgjigjja e kësaj pyetjeje orienton gishtin nga ekzekutivi. Studentët nuk zbritën në shesh me mjete shkatërruese, por me kërkesa konkrete për arsim cilësor, mundësi punësimi, luftë ndaj korrupsionit dhe reformë zgjedhore. Për javë të tëra, tubimet e tyre ruajtën karakterin paqësor. Në ato momente, një qeveri e hapur ndaj dëgjimit të qytetarëve do të duhej të ulej në tryezë me ta pa kushte dhe larg kamerave. Megjithatë, Kryeministri zgjodhi të mos veprojë në kohë, duke u mjaftuar me deklaratën se i kishte dëgjuar protestuesit “katër muaj poshtë dritares”. Një qasje e tillë pasive tregon se dëgjimi në distancë nuk barazohet me adresimin e vërtetë të shqetësimeve. Më pas u shfaq e ashtuquajtura “tavolinë e dialogut”, e vendosur si skenografi me karrige dhe mbishkrimin përkatës para Kryeministrisë. Mirëpo, dialogu i mirëfilltë nuk ndërtohet si një fasadë institucionale, por nis nga pranimi i legjitimitetit të kërkesave dhe gatishmëria për kompromis. Pas 13 vjetësh në pushtet, ftesa e Edi Ramës u duk më shumë si një përpjekje për të përçarë lëvizjen studentore, duke i ndarë ata në “të mirë” dhe “tradhtarë” për shkak të refuzimit të tryezës. Vetë kreu i qeverisë pranoi se protestuesit druheshin se do të etiketoheshin si tradhtarë, duke ia faturuar kështu dështimin e tryezës së bisedimeve palës tjetër. Ajo që ngre më shumë shqetësim është retorika e përdorur nga pushteti. Gjatë ditës së protestës, Rama e lidhi dhunën me grupe si “Antifa”, radikalë ideologjikë e fetarë, si dhe me “kriminelë të maskuar si studentë”, ndërsa në mbrëmje shpërndau video me mbishkrimin “Universiteti i Dhunës”. Edhe pse aktet e dhunshme të individëve të veçantë duhet të hetohen dhe ndëshkohen me rigorozitet, përgjithësimi i gjithë lëvizjes përmes të njëjtave etiketa nuk shërben për ruajtjen e rendit, por për delegjitimimin e protestës. Mijëra qytetarë, përfshirë studentë, pedagogë, mjekë e artistë që iu përgjigjën thirrjes në shesh, nuk përfaqësojnë asnjë prej këtyre grupimeve ekstreme. Nga ana tjetër, shteti ka detyrimin kushtetues të mbrojë institucionet dhe punonjësit e policisë, njëri prej të cilëve u vu në rrezik nga flakët. Megjithatë, përdorimi i plumbave të gomës dhe shkaktimi i dëmtimeve të rënda në sy kërkojnë një hetim të pavarur dhe transparent. Ministri i Brendshëm bëri të ditur se po analizohen qindra orë filmimesh për të identifikuar personat e dhunshëm, një qasje kjo që duhet të zbatohet me të njëjtën matni edhe për çdo rast të përdorimit të tepruar të forcës nga uniformat blu. Nëse shteti reagon vetëm ndaj dhunës së kundërshtarit, ai humb legjitimitetin moral për të kërkuar qetësi sociale. Edhe opozita mban pjesën e saj të përgjegjësisë në këtë dinamikë. Gjatë protestës, simpatizantë të Partisë Demokratike dogjën tavolinën e dialogut përpara se t'i bashkoheshin masës së qytetarëve, duke i dhënë qeverisë argumentin vizual që i nevojitej. Përpjekja e forcës politike që drejtoi vendin para socialistëve për t'u shfaqur si zëdhënëse e studentëve u kundërshtua nga vetë këta të fundit, të cilët kanë bërë të qartë se kërkesa për largimin e Kryeministrit nuk nënkupton mbështetje për opozitën aktuale. Ky kufi i qartë e rrit besueshmërinë e lëvizjes qytetare, dhe nuk duhet të zbehet as nga etiketat e qeverisë, e as nga aktet e dhunshme të opozitës. Kjo krizë e brendshme ka implikime që i kalojnë kufijtë e Shqipërisë. Për shqiptarët e Kosovës, Luginës, si dhe për diasporën në Gjermani e Zvicër, Tirana zyrtare duhet të funksionojë si pikë referimi e stabilitetit mbarëkombëtar dhe jo si vatër trazirash, sidomos në momente kyçe politike rajonale ku vëmendja ndërkombëtare është e përqendruar gjetkë.