Zgjedhjet në Serbi: A sjell ndryshimi i pushtetit në Beograd një kurs të ri ndaj Kosovës?

Serbisë po i detyrohet një test vendimtar elektoral nesër, më 25 tetor, ndërsa qytetarët i drejtohen kutive të votimit në një proces të parakohshëm parlamentar që kërcënon të lëkundë hegjemoninë katërmbëdhjetëvjeçare të Aleksandar Vuçiqit. Për herë të parë pas një kohe kaq të gjatë, epilogu i garës mbetet plotësisht i hapur. Megjithatë, për Prishtinën dhe opinionin shqiptar, dilema kryesore nuk ka të bëjë me emrin e fituesit në kryeqytetin serb, por me faktin nëse udhëheqja e re do të reflektojë ndonjë kthesë pozitive në qasjen ndaj shtetit të Kosovës. Të dhënat aktuale konfirmojnë se një skenar i tillë nuk është në horizont. Atmosfera politike karakterizohet nga një garë e fortë dhe e pazakontë. Pasi dha dorëheqjen nga kreu i shtetit më 27 shtator për shkak të pengesave kushtetuese që ia ndalojnë mandatin e tretë, Vuçiqi synon të rimarrë frenat e pushtetit tashmë si kryeministër, duke udhëhequr listën e Partisë Përparimtare Serbe e cila mban emrin e tij. Përballë këtij blloku gjendet e ashtuquajtura Listë e Studentëve, e cila mori jetë nga vala e protestave mbarëpopullore pas tragjedisë së nëntorit 2024 në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, ku humbën tragjikisht jetën 16 persona. Komisioni përkatës zgjedhor ka konfirmuar zyrtarisht 18 lista garuese, mes të cilave spikatin edhe dy formacione që nuk e fshijnë orientimin e tyre pro-rus. Konkluzioni analitik mbetet i qartë: njësia e re qeverisëse në Beograd mund të përbëjë një zhvillim inkurajues për standardet demokratike të vetë Serbisë, por ajo nuk përbën zgjidhje për kontestin me Kosovën. Për pasojë, institucionet në Prishtinë duhet ta mbështesin arkitekturën e tyre strategjike te partneriteti i ngushtë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe te konsolidimi i brendshëm, duke shmangur çdo iluzion se Serbia mund të vetëkorrigjohet në raport me fqinjët. Opozita e re, i njëjti qëndrim për Kosovën Në skenën politike, Lista e Studentëve është pozicionuar si një alternativë e freskët, e përbërë nga pedagogë, arsimtarë dhe ekspertë pa histori të mëparshme partiake, të cilët premtojnë rivendosjen e shtetit të së drejtës dhe një luftë pa kompromis ndaj korrupsionit. Këto janë aspirata legjitime të shoqërisë serbe, mirëpo sapo tema zhvendoset te çështja e Kosovës, dallimet me strukturën aktuale qeverisëse zbehen ndjeshëm. Sipas memorandumit të publikuar më 17 maj, ky grupim e definon Kosovën si një territor të pandashëm të Serbisë, duke e cilësuar si një imperativ historik dhe moral që nuk i nënshtrohet kompromiseve thelbësore. Duke iu referuar burimeve mediatike ndërkombëtare, kandidatët e kësaj liste kanë shfaqur një diskurs të ashpër ndaj Prishtinës, duke kërkuar rishikimin e plotë të marrëveshjeve të ndërmjetësuara nga Bashkimi Evropian dhe duke paralajmëruar ruajtjen e linjës tradicionale me Moskën. Madje, ata kanë hedhur ide edhe për organizimin e një referendumi mbi anëtarësimin në BE brenda një afati gjashtëmujor nga marrja e drejtimit të shtetit. Në këtë kuptim, triumfi i mundshëm i studentëve mund t'i japë Serbisë fytyra të reja, por vështirë se do të prodhojë një mendësi të re politike ndaj Kosovës. Përkundrazi, çdo tentativë për të rinegociuar arritjet e deritanishme të Brukselit do ta zhyste procesin e dialogut në një regres të thellë. Fushata u bë mbi kurrizin e Kosovës Kushdo që ka ushqyer shpresa se retorika do të zbutet, është zhgënjyer nga dinamikat e javëve të fundit. Zëvendëskryeministri në detyrë, Ivica Daçiq, gjatë një tubimi elektoral lëshoi mesazhin se flamuri serb herët a vonë do të ngrihet sërish në Prizren. Ndërkohë, më 9 tetor, forcat policore serbe në pikëkalimin kufitar të Depcës bllokuan për më shumë se dy orë dhe më pas dëbuan mbrapsht një delegacion të deputetëve të Kuvendit të Kosovës, të cilët po udhëtonin drejt Preshevës për t'i shprehur ngushëllime kryetares Ardita Sinani, pa dhënë asnjë shpjegim zyrtar. Përplasjet diplomatike gjetën hapësirë edhe në arenën ndërkombëtare, ku më 20 tetor, në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, u regjistrua një duel verbal mes Marko Gjuriq dhe Glauk Konjufcës. Zëvendëskryeministri i parë i Kosovës përsëriti kërkesën e prerë që Milan Radoiçiq dhe autorët e tjerë të agresionit terrorist në Banjskë të dorëzohen para drejtësisë. Kjo dëshmon se Kosova vazhdon të shfrytëzohet në spektrin politik serb si instrument parësor për konsum të brendshëm elektoral, pavarësisht se kush komandon fushatën. Ndikimi i Beogradit mbetet i pranishëm edhe brenda territorit kosovar përmes Listës Serbe, e cila nga analistët vazhdon të konsiderohet si zgjatim i drejtpërdrejtë i partisë së Vuçiqit. Rreth 115 mijë qytetarë serbë të Kosovës figurojnë të regjistruar për të marrë pjesë në zgjedhjet e Serbisë, duke qenë të detyruar të kalojnë kufirin për të ushtruar të drejtën e votës.