Kur arti refuzon të ndalet: Ekspozita ndërkombëtare “Play On” bashkon 12 artistë në Prishtinë

Pas katërmbëdhjetë edicionesh radhazi, platforma artistike NET/RRJET ka arritur të sigurojë diçka tejet të rrallë për skenën tonë kulturore: vazhdimësinë e mirëfilltë. Në një mjedis ku shumica e ekspozitave mbyllen që ditën e parë të inaugurimit, kjo nismë dëshmon se jetëgjatësia nuk është vetëm çështje logjistike, por një kujtesë institucionale që ndërtohet me përkushtim ndër vite. E themeluar në vitin 2008 nga profesorja Majlinda Kelmendi dhe nënnën e organizimit të EXPOART.40, kjo platformë është shndërruar në një nyjë kyçe ku arti vendor ndërvepron natyrshëm me tendencat evropiane, pa komplekse apo ftesa të rastësishme. Edicioni i katërmbëdhjetë, i pagëzuar me titullin “PLAY ON” dhe i kuruar me kujdes nga Zeni Ballazhi, u hap dyert në ambientet e “Barabar Centre”, në katin e katërt të Hotel Grand-it, ku do të qëndrojë i hapur për publikun deri më 29 tetor. Në këtë hapësirë bashkohen dymbëdhjetë artistë nga Kosova, Italia, Mbretëria e Bashkuar, Sllovenia, Maqedonia e Veriut, Ukraina, Hungaria dhe Gjermania, për të sjellë në jetë një tezë sa të thjeshtë në dukje, aq edhe të thellë në kuptim: arti nuk është thjesht një objekt i përfunduar, por një proces i gjallë e i pandërprerë. Vetë titulli i ekspozitës mbart një ngarkesë të fortë kuptimore. Në gjuhën angleze, “Play on” përbën një urdhër muzikor për të vazhduar luajtjen, një ftesë e hapur për të mos u ndalur kur gjërat duken sikur kanë marrë fund. Filozofia e hershme ka trajtuar gjithmonë ndarjen mes “ergon” (veprës së mbyllur) dhe “energeia” (veprimit në zhvillim e sipër). Gjuha shqipe, përmes një bukurie të rrallë etimologjike, ruan këtë lidhje të ngushtë brenda vetes, pasi fjalët “vepër” dhe “veprim” burojnë nga e njëjta rrënjë. Ekspozita luan pikërisht me këtë afërsi, duke ngritur pyetjen provokuese: çfarë ndodh kur vepra nuk shënohet më si fundi i një rrugëtimi, por si vetë veprimi që bëhet i prekshëm? Përgjigjja e kësaj sfide nuk vjen përmes përsëritjes mekanike, por nëpërmjet aftësisë për t'u shndërruar, ku imazhi rilind në një medium tjetër, teksti ndërtohet mbi tekst, trupi kthehet në fragment dhe fragmenti shndërrohet në një arkiv të gjallë. Në thelbin e saj, kjo ngjarje kulturore shtron një reflektim të thellë mbi kohën. Sipas konceptit të Henri Bergsonit, koha e matur nga akrepat e orës ndryshon rrënjësisht nga kohëzgjatja e jetuar, ku çdo sekondë mbart të kaluarën dhe projekton të ardhmen. Veprat e ekspozuara në “PLAY ON” i përkasin pikërisht kësaj kategorie të dytë, duke mos qenë thjesht çaste të ngrira, por ura kalimi. Vizitorët nuk përballen thjesht me objekte statike, por zhyten në një rrjedhë të vazhdueshme, duke e shndërruar ekspozitën më shumë në një përvojë të përbashkët kohore sesa në një vitrinë të thjeshtë ekspozimi. Pika qendrore konceptuale e këtij edicioni përqendrohet te krijimet që e marrin vetë mediumin krijues si temë kryesore. Një shembull i tillë është vepra “Horizontal Roll” (2026, 2'45") e artistit Dan Smith, e cila e ka zanafillën te një gjest me natyrë artizanale: autoportrete të realizuara gjatë periudhës së izolimit nga pandemia, duke përdorur një aparat fotografik “pinhole” të improvizuar nga një kuti këpucësh, letër fotografike dhe të zhvilluara me “Caffenol-C”, një tretësirë e bazuar në kafe. Këto imazhe rurojnë me krenari papërsosmëritë, kokrrizimin dhe kufizimet e kushteve në të cilat janë krijuar. Vite më vonë, fotografitë u skanuan dhe u zgjeruan në përmasa horizontale përmes mjeteve gjeneruese të Photoshop-it, ndërsa një program i inteligjencës artificiale për konvertimin e imazhit në video u dha atyre një lëvizje të lehtë, duke bërë që portrete të marrin sërish frymë, të lëvizin dhe për një çast të rikthehen në jetë. Magjia e kësaj pune qëndron në faktin se ajo nuk e glorifikon teknologjinë si një mrekulli të pashpjegueshme, por e ndërlidh atë brenda një harku kohor të mirëfilltë. Titulli i veprës i referohet gjithashtu projektit “Vertical Roll” (1972) të Joan Jonas, ku përsëritja, ndërprerjet, lëvizja mekanike dhe trupi përbënin thelbin e subjektit. Megjithatë, ndërsa Jonas punonte dikur me trupa të gjallë, Smith niset nga autoportrete që tashmë janë të fiksuara përgjithmonë në kohë. Këtu gjen vend edhe koncepti i Roland Barthes për fotografinë si diçka që “ka qenë”, e cila papritur shndërrohet në një prani të gjallë që po ndodh tani. Maskat gjeometrike të punuara me dorë sipas modeleve të Wintercroft shtojnë një shtresë tjetër artistike në këtë mozaik reflektimi.