Nisma e Qeverisë për linjën ajrore kombëtare: Sa realiste është kjo ide dhe çfarë sfidash e presin?

Aeroporti Ndërkombëtar i Prishtinës “Adem Jashari” shënoi vitin e kaluar një shifër prej mbi 4.6 milionë udhëtarësh, ndërkohë që në këtë treg operojnë tashmë një numër i madh kompanish ajrore. Megjithëse tregu vendor i aviacionit po njeh zgjerim të vazhdueshëm, mbetet ende e paqartë nëse ka hapësirë reale për një operator tjetër që do të mbështetet financiarisht nga fondet publike. Ekzekutivi i Kosovës ka shfaqur ambicien për të krijuar një kompani ajrore shtetërore, por deri më tani nuk ka bërë publike detajet lidhur me faturën financiare, burimet e financimit apo vlerën e shtuar që do të sjellë krahasuar me shërbimet ekzistuese. Specialistët e fushës së aviacionit civil ngrenë alarmin se shpenzimet e mëdha operacionale dhe konkurrenca e fortë ndërkombëtare mund të rrezikojnë seriozisht mbarëvajtjen dhe jetëgjatësinë e një nisme të tillë. Praktikat e deritanishme në rajon dëshmojnë se edhe sipërmarrjet që gëzojnë mbështetje institucionale ose që bashkëpunojnë me partnerë të fuqishëm shpesh përballen me kriza të rënda financiare. Për ilustrim, në Shqipëri, “Air Albania” pezulloi fluturimet në mbyllje të vitit 2025 dhe krejt afrimit u privua nga licenca e punës në muajin maj të këtij viti. Ndërkaq, në Slloveni, kompania “Adria Airways” shpalli falimentimin në vitin 2019, vetëm tri vjet pasi kishte kaluar në procesin e privatizimit. Në dritën e këtyre zhvillimeve, kryeministri i vendit, Albin Kurti, bëri të ditur se gjatë mandatit të ri katërvjeçar do të hapë rrugë proceduriale për themelimin e një operatori ajror me kapital shtetëror. “Brenda mandatit do të nisim procesin për themelimin e një kompanie ajrore me kapital publik, në partneritet me aktorë të rëndësishëm të industrisë së aviacionit brenda dhe jashtë vendit”, deklaroi Kurti më 13 shtator, gjatë ekspozimit të programit qeveritar para deputetëve në Kuvend. Gjithashtu, kreu i ekzekutivit premtoi fonde për përgatitjen, shkollimin dhe certifikimin e profileve të ndryshme të specializuara në fushën e aviacionit civil. Institucionet qeveritare u pyetën nga media për detaje shtesë mbi faturën financiare, skemën e financimit, bashkëpunëtorët potencialë dhe përfitimet konkrete nga ky projekt, mirëpo deri në momentin e publikimit të këtij materiali nuk pati asnjë prononcim. Sa do t’u kushtonte taksapaguesve? Kostoja e ngritjes së një kompanie fluturimesh përcaktohet nga disa faktorë kyç, ku bëjnë pjesë përmmasa e flotës, mënyra e sigurimit të aeroplanëve përmes blerjes apo qirasë, si dhe modeli i pronësisë. Përveç mjeteve fluturuese, çdo kompani e re duhet domosdoshmërisht të garantojë staf profesional, shërbime të rregullta mirëmbajtjeje, mekanizma të rreptë sigurie, polica sigurimi dhe rezerva të mjaftueshme financiare për mbulimin e shpenzimeve të përditshme. Një ide e ngjashme ishte paraqitur më parë edhe nga Lidhja Demokratike e Kosovës në platformën e saj garuese për zgjedhjet legjislative të shkurtit 2025. Plani i LDK-së parashikonte një ndërmarrje me aksione të përziera, ku do të përfshihej shteti dhe privati, me një flotë prej katër deri në tetë aeroplanë, që do të mbulonin kryesisht destinacionet ku jeton diaspora kosovare. Vlera e investimit fillestar atëherë ishte përllogaritur në rreth 170 milionë euro, ku 70 milionë do të ndaheshin nga Buxheti i Shtetit dhe 100 milionë do të siguroheshin nga kapitali privat. Megjithatë, kjo shifër i përkiste ekskluzivisht vizionit të propozuar nga LDK-ja dhe jo planit aktual të Qeverisë Kurti. Nga ana e tij, ish-ministri i Tregtisë dhe Industrisë, Ismet Mulaj, vlerëson se shpenzimet reale mund t'i kalojnë ndjeshëm këto parashikime. “Ka një kosto shumë të lartë - mbi 500 milionë euro. Por, krejt varet se si e ka menduar Qeveria, a do t’i blejë avionët apo do t’i marrë me qira. Nëse merren me qira, kostoja është më e ulët, rreth 300 deri në 400 milionë euro. Vetëm një avion kushton 50 deri në 80 milionë euro. Kjo është e papërballueshme për buxhetin e vendit”, thekson Mulaj. Nëse i referohemi shifrave zyrtare, buxhetimi i përgjithshëm i Republikës së Kosovës për vitin aktual sillet rreth vlerës së katër miliardë eurove.\n\nVlerësimet e dala nga ana e ish-ministrit Mulaj mbeten opinione personale të tij dhe nuk bazohen në ndonjë studim të mirëfilltë e të certifikuar të publikuar për këtë sipërmarrje të paralajmëruar.