Panorama globale e sigurisë: Çfarë zbulon Indeksi i Paqes Pozitive për vitin 2026

Indeksi i Paqes Pozitive për vitin 2026 (Positive Peace Index – PPI), i përgatitur nga Institute for Economics & Perspective (IEP), sjell një këndvështrim më gjithëpërfshirës mbi qëndrueshmërinë dhe stabilitetin e shteteve në shkallë globale. Ndryshe nga treguesit konvencionalë që fokusohen kryesisht te prania apo mungesa e konflikteve të armatosura dhe e dhunës, ky koncept përqendrohet te shtyllat strukturore, institucionale, ekonomike dhe sociale që i sigurojnë një shoqërie aftësinë për t'i bërë ballë krizave. Sipas kësaj qasjeje, paqja nuk reduktohet vetëm në mungesën e luftës. Një shtet mund të mos përfshihet në luftime, por të vuajë nga korrupsioni i lartë, institucionet e brishta, pabarasia socio-ekonomike apo mangësitë në sundimin e ligjit. Në krahun tjetër, vendet me struktura funksionale, ekonomi të shëndoshë dhe kapital të zhvilluar njerëzor dëshmojnë kapacitete më të larta për të menaxhuar situata emergjente pa u zhytur në destabilitet. Për rrjedhojë, raporti i këtij viti shërben si një dritare për të lexuar fuqinë strukturore të shteteve në garantimin e zhvillimit afatgjatë dhe përballimin e goditjeve të papritura. I. Një kuptim më i gjerë i paqes. Paqja Pozitive shkon përtej nocionit tradicional të paqes si mungesë konflikti. Ajo merr në konsideratë mjedisin e përditshëm shoqëror: efikasitetin e institucioneve, qëndrueshmërinë e tregut, drejtësinë, zhvillimin e burimeve njerëzore dhe aftësinë e shtetit për të amortizuar tensionet e brendshme. Ky indeks mat një sërë faktorësh kyç që diktojnë reziliencën e një vendi, duke përfshirë qeverisjen e mirë, një mjedis biznesi të favorshëm, shpërndarjen e drejtë të të ardhurave, respektimin e lirive qytetare, aksesin e lirë në informacion, si dhe harmoninë ndërnjerëzore e institucionale për zgjidhjen paqësore të mosmarrëveshjeve. Për këtë arsye, harta e Paqes Pozitive nuk përfaqëson thjesht një ndarje mes vendeve “paqësore” dhe atyre “jopaqësore”, por përbën një mjet analitik për të vlerësuar kushtet që ushqejnë paqen e qëndrueshme. II. Pesë nivelet e klasifikimit. Për të ilustruar shpërndarjen gjeografike të këtyre kapaciteteve, harta përdor një kodim ngjyrash që pasqyron shkallën e Paqes Pozitive në rajone të ndryshme të botës. Në grupin e parë, i njohur si Very High – Shumë i Lartë dhe i shënuar me jeshile të errët, bëjnë pjesë shoqëritë që dallohen për institucione të forta e të besueshme, ekonomi të avancuara dhe mekanizma tepër efektivë për parandalimin dhe menaxhimin e krizave. Kategoria e dytë, High – I Lartë, e paraqitur me tone më të çelëta jeshile, përfshin shtete me struktura përgjithësisht të qëndrueshme dhe kapacitete të mira institucionale, të cilat megjithatë mund të shfaqin sfida të herëpashershme në fushën e qeverisjes, ekonomisë apo kohezionit social. Së fundmi, kategoria Medium – Mesatar, e pasqyruar me ngjyra portokalli, përfshin ato shoqëri ku bazat për stabilitet ekzistojnë, por mbeten të pabarabarta dhe të ndjeshme ndaj tronditjeve, pasi zhvillimi institucional dhe ekonomik shpesh paraqitet i fragmentuar.