Eksperti i sigurisë paralajmëron për rreziqet nga Serbia: A mund të shfrytëzohen zgjedhjet për ta sfiduar sovranitetin e Kosovës?

A po tenton Serbia ta sfidojë sërish sovranitetin e Kosovës përmes zgjedhjeve, dhe si duhet të veprojë Prishtina për ta mbrojtur rendin kushtetues dhe integritetin territorial të vendit? Eksperti i sigurisë, Bedri Elezi, vlerëson se zhvillimet politike në Serbi dhe proceset zgjedhore atje nuk duhet të shihen vetëm si çështje të brendshme, pasi ato mund të kenë ndikim të drejtpërdrejtë në situatën e sigurisë në Kosovë. Sipas tij, retorika nacionaliste, mobilizimi politik dhe përpjekjet për ruajtjen e pushtetit mund të krijojnë rrethana që kërkojnë vëmendje të shtuar nga institucionet e Kosovës. “Serbia mund të tentojë ta sfidojë sërish sovranitetin e Kosovës, duke shfrytëzuar proceset zgjedhore, retorikën nacionaliste dhe zhvillimet e brendshme politike e të sigurisë”, thekson Elezi. Ai nënvizon se Prishtina duhet të jetë e përgatitur për skenarë të ndryshëm, duke mos u përqendruar vetëm te mundësia e veprimeve të drejtpërdrejta kundër sovranitetit të vendit, por edhe te format më të ndërlikuara të presionit dhe destabilizimit. “Prishtina duhet të jetë e përgatitur për skenarë të ndryshëm, jo vetëm për veprime të drejtpërdrejta kundër sovranitetit, por edhe për operacione hibride, provokime të koordinuara dhe përpjekje për destabilizim institucional e shoqëror”, shprehet ai. Sipas ekspertit të sigurisë, vlerësimi i kërcënimeve nuk mund të mbështetet vetëm në deklaratat publike të zyrtarëve serbë. Ai thotë se institucionet duhet të analizojnë edhe kapacitetet operative, lëvizjet në terren, rrjetet e ndikimit dhe sjelljen e strukturave shtetërore të Serbisë. Një tjetër aspekt që, sipas Elezit, kërkon vëmendje të veçantë është mundësia e përkeqësimit të situatës politike dhe të sigurisë brenda Serbisë. Ai vlerëson se tensionet e brendshme ose vështirësitë e institucioneve serbe për ta menaxhuar situatën mund të krijojnë rreziqe shtesë për Kosovën. “Nëse institucionet serbe përballen me krizë të brendshme, tensione serioze ose dobësim të kapaciteteve për kontroll dhe menaxhim të situatës, Kosova duhet ta trajtojë këtë si një faktor potencial rreziku”,thekson Elezi. Ai paralajmëron se, në rrethana të tilla, nuk mund të përjashtohet mundësia që tensionet të zhvendosen përtej kufijve dhe të krijojnë kriza të reja në Kosovë. Megjithatë, eksperti i sigurisë bën dallimin ndërmjet skenarëve të mundshëm dhe fakteve të konfirmuara. Sipas tij, çdo dyshim për veprime të organizuara ose për përfshirjen e strukturave të caktuara duhet të verifikohet përmes inteligjencës dhe provave konkrete. “Nuk mund të përjashtohet as skenari që një përshkallëzim i situatës në Kosovë të paraqitet si pasojë e humbjes së kontrollit në Serbi, në vend që të hetohet nëse pas tij qëndrojnë veprime të organizuara, struktura të caktuara apo interesa politike”,deklaron ai. Megjithatë, Elezi thekson se një mundësi e tillë duhet të trajtohet si hipotezë e sigurisë dhe jo si përfundim i paracaktuar, duke kërkuar që çdo vlerësim të mbështetet në të dhëna të verifikuara. Duke folur për masat që duhet të ndërmarrë Kosova, Elezi i identifikon tri drejtime kryesore të veprimit institucional: forcimin e inteligjencës dhe paralajmërimit të hershëm, rritjen e koordinimit ndërmjet institucioneve të sigurisë dhe dokumentimin e çdo veprimi që mund të cenojë rendin kushtetues dhe integritetin territorial të vendit. Sipas tij, institucionet e Kosovës duhet të ndjekin me kujdes zhvillimet politike, ushtarake dhe të sigurisë në Serbi, në mënyrë që të identifikojnë në kohë çdo rrezik të mundshëm. Po ashtu, ai e sheh si të domosdoshëm bashkëpunimin e ngushtë ndërmjet Policisë së Kosovës, institucioneve të mbrojtjes dhe partnerëve ndërkombëtarë, me qëllim që reagimi ndaj kërcënimeve të jetë i koordinuar dhe i mbështetur në informacione të besueshme. “Institucionet e Kosovës duhet të veprojnë në tri drejtime kryesore: së pari, të forcojnë inteligjencën dhe paralajmërimin e hershëm për zhvillimet politike, ushtarake dhe të sigurisë në Serbi; së dyti, të rrisin koordinimin ndërmjet institucioneve të sigurisë, Policisë së Kosovës, institucioneve të mbrojtjes dhe partnerëve ndërkombëtarë; dhe së treti, të dokumentojnë çdo veprim që mund të cenojë rendin kushtetues dhe integritetin territorial të vendit”, shprehet Elezi. Ai thekson gjithashtu se Prishtina duhet të kërkojë nga partnerët ndërkombëtarë që çdo kërcënim ndaj Kosovës të trajtohet mbi bazën e vlerësimit real të rrezikut dhe të përgjegjësisë konkrete. Sipas tij, një krizë e mundshme nuk duhet të paraqitet si situatë e pakontrollueshme pa u shqyrtuar paraprakisht rrethanat, veprimet dhe personat apo strukturat që mund të mbajnë përgjegjësi, nëse një gjë e tillë vërtetohet. Në këtë drejtim, Elezi vlerëson se Kosova duhet të veprojë në mënyrë parandaluese dhe të mos presë që kërcënimet të shfaqen në terren për të ndërmarrë masa. “ Kosova nuk duhet të presë që kërcënimi të shfaqet në terren për të reaguar. Ajo duhet ta identifikojë rrezikun në fazën e hershme, të përgatisë skenarë operacionalë dhe të sigurojë që çdo përpjekje për ta sfiduar sovranitetin e vendit të përballet me reagim institucional, ligjor dhe diplomatik”, deklaron ai. Në fund, eksperti i sigurisë nënvizon se zhvillimet e brendshme politike në Serbi nuk duhet të përcaktojnë nivelin e sigurisë së Kosovës dhe se institucionet vendore duhet të jenë të gatshme të përballen me çdo skenar të mundshëm. “Mesazhi im është i qartë: stabiliteti i Kosovës nuk mund të lihet peng i zhvillimeve të brendshme politike në Serbi. Pavarësisht se kush fiton zgjedhjet apo çfarë krize mund të përjetojë Serbia, përgjegjësia për ruajtjen e sovranitetit, rendit kushtetues dhe integritetit territorial të Kosovës mbetet e institucioneve të saj”, përfundon Elezi. Ai shton se çdo tentativë për të shfrytëzuar një krizë të brendshme në Serbi për të krijuar paqëndrueshmëri në Kosovë duhet të parandalohet, të dokumentohet dhe, nëse konfirmohet përmes provave, të bëhet e njohur edhe për partnerët ndërkombëtarë.