Kur heshtja e institucioneve prodhon dhunë: Pse dialogu nuk duhet të jetë pasojë e vandalizmit

Roli i kryeministrit Edi Rama dhe i gjithë klasës politike shqiptare kërkon një analizë të thellë, që shkon shumë përtej përplasjeve të zakonshme mes mazhorancës dhe opozitës. Një ekzekutiv me orientim demokratik nuk ka detyrimin t'u japë dritën jeshile të gjitha kërkesave të qytetarëve në shesh, por ka detyrimin parësor që të sigurojë kushtet ku ato të dëgjohen, të analizohen dhe të marrin përgjigje zyrtare. Ky është pikërisht kufiri ndarës mes një autoriteti të mirëfilltë demokratik dhe arrogancës së pastër të pushtetit. Nëse protestuesit që protestojnë në mënyrë paqësore ndeshen me shpërfillje, cinizëm apo tallje, qeverisja rrezikon të krijojë idenë se qetësinë qytetare e trajton si dobësi të tyren. Ndonëse ky perceptim mund të jetë i padrejtë në raste të caktuara individuale, në planin politik ai mbart rreziqe të mëdha. Një qasje e tillë gërryen besimin se strukturat shtetërore janë të gatshme të angazhohen në një debat të bazuar tek argumenti. Ignorimi i vazhdueshëm i thirrjeve qytetare përbën në vetvete një krizë politike, ndaj institucionet duhet të mbajnë përgjegjësi për mënyrën se si reagojnë. Kur situata degeneron në dhunë, reagimi i parë i shtetit duhet të fokusohet te garantimi i rendit, sigurisë, jetës e pronës, si dhe te ndalimi i përshkallëzimit. Megjithatë, një përgjigje e plotë demokratike nuk kufizohet vetëm te ndërhyrja e policisë dhe nisja e procedimeve penale. Ajo kërkon domosdoshmërisht shqyrtim serioz të kauzave, transparencë maksimale, komunikim efikas institucional dhe hapa konkretë për zgjidhjen e problemeve legjitime. Në të kundërt, vendi rrezikon të hyjë në një rreth vicioz: protesta paqësore injorohet, pakënaqësia sociale shtohet, një fraksion i lëvizjes radikalizohet, dhuna dënohet dhe ngjarjet trajtohen vetëm përmes lentes së sigurisë, ndërkohë që rrënja e problemeve politike mbetet e patrajtuar. Ky cikël negativ nuk i sjell dobi askujt, qoftë qeverisë, opozitës apo vetë qytetarëve. Nga ana e saj, opozita duhet të dëshmojë se është e aftë të ofrojë platforma alternative dhe të mbrojë të drejtën e tubimit pa e shndërruar dhunën në mjet të betejës politike. Ajo duhet të distancohet hapur nga vandalizmi dhe shkatërrimet, por pa përdorur dënimin e dhunës si pretekst për t'i ikur debatit mbi pakënaqësitë reale që e ushqejnë atë. Përgjegjësi të mëdha mbajnë edhe vetë organizatorët e protestave. Ata duhet t'i artikulojnë kërkesat e tyre me saktësi, të mbajnë linja të hapura komunikimi me turmën, të kundërshtojnë çdo akt dhune dhe të mos lejojnë që një pakicë të keqpërdorë kuptimin politik të gjithë lëvizjes. Një protestë e mirorganizuar nuk është thjesht grumbullim njerëzish në bulevard. Ajo di saktësisht se çfarë kërkon, kujt ia adreson kërkesat, si e mat reagimin e shtetit dhe si e ruan integritetin e saj. Barra e përgjegjësisë është e përbashkët, por jo e barabartë: pushteti disponon levat institucionale dhe detyrime të veçanta llogaridhënieje; protestuesit përgjigjen për sjelljen e tyre; ndërsa mediat dhe shoqëria civile kanë detyrimin profesional të mos e kthejnë analizën në një shfaqje mediatike. Çfarë duhet të kuptojmë nga ky paradoks? Eksperienca e Tiranës dhe ngjarjet e ndodhura në Francë sjellin dëshmi të vyera për mbarëvajtjen e demokracisë moderne. Së pari, protesta paqësore duhet të prodhojë ndikim real. Nuk mjaftohet me faktin që Kushtetuta dhe ligji e njohin lirinë e tubimit. Institucionet duhet të ofrojnë instrumente funksionale për shqyrtimin e kërkesave, përgjigje transparente publike dhe dialog konstruktiv. Një e drejtë që ekzistojnë në letër por shpërfillet në praktikë, humbet besimin e qytetarëve. Së dyti, mediat duhet të bëjnë dallimin mes rëndësisë thelbësore të një çështjeje dhe spektaklit vizual. Aktet e dhunës duhet të transmetohen pasi publiku ka të drejtë të informohet, por pasqyrimi nuk duhet të mbetet peng i flakëve dhe përplasjeve fizike.