Nga 24 vjet burg te pafajësia: Si u përmbys rasti i gjeneralit kroat dhe çfarë mësojnë krerët e UÇK-së prej tij

Pas shqiptimit të dënimeve për krime lufte ndaj ish-udhëheqësve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi, figura e ish-gjeneralit kroat Ante Gotovina është rikthyer fuqishëm në vëmendje. Avokatët, analistët dhe ekspertët ligjorë në Kosovë po e përdorin këtë precedent si pikë referimi kyçe për betejën që pritet të zhvillohet në shkallën e apelit. Në shikim të parë, analogjitë mes dy rasteve duken mjaft të qarta. Edhe gjenerali kroat u përball me një dënim drastik gjatë gjykimit në shkallë të parë, përpara se Dhoma e Apelit të ndryshonte rrënjësisht vendimin duke e shpallur të pafajshëm. Në të dyja situatat, aktgjykimet fillestare nxitën valë reagimesh, pakënaqësish dhe protestash publike. Megjithatë, ajo që bëri diferencën mes dënimit dhe lirisë për Gotovinën nuk ishte fushata emocionale, por një betejë e mirëfilltë juridike e përqendruar te dobësitë e vetë dokumentit gjyqësor. Pyetja kryesore e mbrojtjes ishte identifikimi i saktë i pikës së lëkundur në argumentimin e gjykatës. Më 15 prill 2011, Tribunali i Hagës e dënoi Ante Gotovinën me 24 vjet heqje lirie. Ai u fajësua për krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve të luftës, në kuadër të Operacionit “Stuhia” të vitit 1995. Gjykata e atëhershme konstatoi se ai, së bashku me gjeneralin Mlladen Markaç, kishin marrë pjesë në një ndërmarrje të përbashkët kriminale me qëllim dëbimin me dhunë të popullsisë serbe nga rajoni i Krajinës. Ndërkohë, Markaç u dënua me 18 vjet burgim, kurse i pandehuri i tretë, Ivan Çermak, u la i lirë pasi u shpall i pafajshëm. Ky vendim shkaktoi indinjatë të thellë në Kroaci, ku të dy komandantët konsideroheshin heronj të luftës çlirimtare. Qytetarët dhe figura publike e cilësuan atë kohë vendimin si një akt politik të zhveshur nga provat reale. Por kthesa historike nuk ndodhi në sheshet e Zagrebit, por brenda sallave të gjyqit përmes analizës mikroskopike të vetë aktgjykimit. Kur ekipi mbrojtës doli para Dhomës së Apelit në maj të vitit 2012, fokusi u vu te një detaj teknik i njohur gjerësisht si “standardi i 200 metrave”. Në shkallën e parë, trupi gjykues e kishte shfrytëzuar këtë distancë për të kualifikuar si të paligjshme goditjet me artileri gjatë operacionit në Krajinë. Payam Akhavan, ish-anëtar i ekipit mbrojtës të Gotovinës, shpjegon se pikërisht aty fshihej defekti fatal i gjykimit të parë. Sipas tij, ky kufi prej 200 metrash nuk mbështetej në prova konkrete, por shërbente si shtyllë kurrizore për të lidhur sulmet ushtarake me teorinë e ndërmarrjes së përbashkët kriminale. Ai e krahason këtë ndërtesë juridike me një shtëpi letrash, e cila u shemb sapo u hoq elementi kryesor i saj, duke dëshmuar se gjykatat nuk mund të shpikin prova arbitrare. Megjithëse Dhoma e Apelit ishte unanime se ky standard ishte aplikuar gabimisht, gjyqtarët u ndanë sa i përket pasojave. Me një diferencë prej tri votash pro dhe dy kundër, shumica vendosi se pa ekzistencën e atij standardi binte poshtë akuza për sulme të paligjshme dhe, rrjedhimisht, e gjithë struktura e ndërmarrjes së përbashkët kriminale u rrëzua. Më 16 nëntor 2012, dënimet u përmbysën plotësisht dhe Gotovina me Markaç fituan pafajësinë e plotë. Duke festuar lirimin, Gotovina e quajti këtë fitore ligjore si “stuhinë” e tyre të radhës që përmbylli me sukses betejën për drejtësi. Pas këtij triumfi fshiheshin muaj të tërë pune intensive për të çmontuar çdo hallkë të vendimit fillestar.