Mungesa e reagimit institucional: Ku fshihet zëri i Akademisë së Shqipërisë në kohë krizash?

Ekzistojnë periudha në historinë e një kombi kur të folurit nuk përfaqëson thjesht një formë shprehjeje, por shndërrohet në një detyrim të mirëfilltë moral. Në rrethana të caktuara, institucionet nuk mund të mjaftohen vetëm me rolin e vëzhguesit pasiv, por detyrohen t'i drejtohen opinionit publik me urtësi, maturi dhe apele të qarta për qetësi. Aktualisht, Shqipëria po kalon një fazë mjaft shqetësuese, e cila shoqërohet me përplasje fizike, qytetarë të lënduar, dëme materiale dhe një atmosferë të rënduar shoqërore. Përballë këtij realiteti, shtrohet pyetja thelbësore: ku është pozicionimi publik i Akademisë së Shqipërisë së vendit? Pse mungon një thirrje e prerë për frenimin e dhunës, për garantimin e paprekshmërisë së jetës njerëzore dhe për hapjen e dyerve të dialogut? Pse nuk dëgjohet një mesajh zyrtar që t'i kujtojë të gjithë aktorëve se Shqipëria është streha jonë e përbashkët, dhe se asnjë lloj interesi apo mosmarrëveshjeje politike nuk mund të justifikojë rrezikimin e individit, shkeljen e dinjitetit njerëzor apo dëmtimin e pasurisë publike dhe private? Këto pikëpyetje nuk lindin nga synimi për të paragjykuar apo sulmuar një entitet të rëndësishëm, por burojnë nga brenga e sinqertë qytetare dhe intelektuale për fatet e shtetit tonë. Ato përbëjnë një kërkesë emergjente për llogaridhënie, vetëkontroll dhe veprim konkret, në një kohë kur shoqëria jonë ka nevojë urgjente për faktorë stabilizues që nxisin bashkimin dhe ndihmojnë në shmangien e skenarëve edhe më të rrezikshëm. Kur paqja cenohet, heshtja e institucioneve shndërrohet në një problematikë të mprehtë të përgjegjësisë publike. Akademia e Shqipërisë gëzon një autoritet të lartë intelektual dhe simbolik brenda shoqërisë sonë. Misioni i këtij institucioni nuk kufizohet ngushtësisht vetëm te studimet shkencore, botimet periodike apo veprimtaritë formale akademike. Në situata të jashtëzakonshme, pesha e fjalës së një organizmi të tillë mund t'i ndihmojë qytetarët të ruajnë racionalitetin, të hedhin poshtë retorikën e urrejtjes dhe të kuptojnë se konfliktet nuk sjellin kurrë zgjidhje afatgjata. Natyrisht, askush nuk kërkon që Akademia të funksionojë si një organ i rendit publik apo të përfshihet në arenën e kontratave politike. Megjithatë, pikërisht distanca e saj e shëndetshme nga dita-ditës e politikës i jep fjalës së saj një vlerë dhe besueshmëri të veçantë. Një apel për qetësi, respektim të ligjit dhe mbrojtje të jetës nuk do të përbënte kurrë një ndërhyrje me ngjyrime partiake, por një shërbim të çmuar ndaj mbarë shoqërisë. Kur numri i të lënduarve rritet, kur përleshjet ashpërsohen dhe kur pasojat materiale bëhen të rënda, pritja pasive deri në qetësimin spontan të situatës nuk është më një zgjidhje. Është koha që institucionet të flasin hapur, autoritetet të reagojnë dhe ndërgjegjja kolektive e shoqërisë të zgjohet. Intelektualët, studiuesit, pedagogët dhe akademikët bartin një peshë të konsiderueshme në zhvillimin e mendimit kritik dhe të ndërgjegjes qytetare. Ndonëse ata nuk kanë në dorë levat ekzekutive të qeverisë apo operacionet e forcave të rendit, mundësia e tyre për të orientuar klimën publike përmes argumentit të shëndoshë dhe autoritetit moral mbetet e pazëvendësueshme. Për këtë arsye, pritshmëria jonë është krejtësisht legjitime: Akademia e Shqipërisë duhet të thyejë heshtjen përmes një deklarate publike, duke kërkuar ndalimin e menjëhershëm të dhunës dhe duke fshikulluar çdo sjellje të papërgjegjshme nga të gjitha palët e përfshira. Kronikat e ditëve të fundit dëshmojnë për pamje të dhunshme dhe raporte shqetësuese nga terreni lidhur me persona që kanë marrë lëndime trupore. Dëmet e shkaktuara dhe tensionet e akumuluara vetëm sa e bëjnë më të rëndë klimën e përgjithshme. Pas çdo individi të lënduar fshihet një dramë njerëzore, një familje, një nënë, një bashkëshort apo fëmijë që lutet për sigurinë e të afërmve të tyre. Ne nuk kemi luksin të lejojmë përshkallëzimin e mëtejshëm të dhunës dhe nuk duhet të presim që vendi të përballet me një tragjedi të pakthyeshme.