Tensioni mes Kroacisë dhe Malit të Zi: Kaja Kallas u bën thirrje vendeve të mos pengojnë zgjerimin e BE-së

Përfaqësuesja e lartë e Bashkimit Europian për Punët e Jashtme, Kaja Kallas, ka dalë me një apel të prerë kundër përdorimit të kontesteve dypalëshe si mjete bllokimi në procesin e integrimit europian. Deklarata e saj vjen në një periudhë kur Zagrebi zyrtar po kushtëzon rrugëtimin e Podgoricës drejt BE-së me zgjidhjen e çështjeve të mbetura pezull nga e kaluara. Duke folur para nisjes së punimeve të Këshillit Europian në Bruksel, Kallas theksoi domosdoshmërinë e shkëputjes së reformave të zgjerimit nga mosmarrëveshjet mes fqinjëve. "Është shumë e rëndësishme që të mos i trajtojmë proceset e zgjerimit përmes mosmarrëveshjeve dypalëshe. Europa është një kontinent shumë i vogël dhe, për këtë arsye, duhet të jemi më të fortë së bashku me vendet e tjera europiane", u shpreh ajo. Pozicioni i saj vë në pah sfidat me të cilat po përballet Mali i Zi, vendi më i avancuar në negociata, i cili ka ambicien të anëtarësohet në bllok si shteti i 28-të deri në vitin 2028. Megjithatë, kjo agjendë tani rrezikon të ngadalësohet ndjeshëm pas lëvizjes së fundit të Kroacisë. Përmes një dokumenti zyrtar të dorëzuar të hënën qeverive të vendeve anëtare, Zagrebi ka parashtruar tetë kushte të detyrueshme që Podgorica duhet t'i përmbushë para mbylljes së kapitujve të anëtarësimit. Kërkesat lidhen kryesisht me pasojat e trashëguara nga konfliktet e shpërbërjes së ish-Jugosllavisë në fillim të viteve '90, duke përfshirë çështjet e krimeve të luftës, personat e zhdukur, demarkacionin dhe pronat. Në dokumentin e autoriteteve kroate thuhet se qëllimi nuk është bllokimi, por arritja e një pajtimi të sinqertë dhe të qëndrueshëm. "Kroacia dëshiron sinqerisht të kthejë faqen e këtij kapitulli të dhimbshëm të historisë sonë të përbashkët dhe të ndërtojë një marrëdhënie me Malin e Zi të orientuar drejt së ardhmes. Megjithatë, besimi i ndërsjellë dhe pajtimi i vërtetë e i qëndrueshëm nuk mund të ndërtohen pa zgjidhur këto çështje", theksohet aty. Një ndër pikat më të ndjeshme mbetet kërkesa për dëmshpërblimin e rreth 300 shtetasve kroatë të keqtrajtuar në kampin e Morinjit në Mal të Zi, mes tetorit 1991 dhe gushtit 1992, ku u internuan civilë dhe robër lufte. Gjithashtu, Kroacia kërkon që pllaka përkujtimore e vendosur atje të mbetet përgjithmonë e dukshme, pavarësisht strukturës metalike të ngritur rreth saj pas tensioneve me grupet nacionaliste malazeze. Në aspektin humanitar, Zagrebi insiston në ndihmën e Podgoricës për gjetjen e eshtrave të 14 personave që vazhdojnë të rezultojnë të zhdukur nga lufta e pavarësisë, si dhe kërkon llogaridhënie të qartë për përgjegjësinë komanduese në krimet e kryera në Morinj. Kushtet e Kroacisë përfshijnë edhe çështjet pronësore, ku kërkohet zgjidhja e pretendimeve të familjeve kroate të privuara nga pronat e tyre që nga vitet 1990, pa kompensimin adekuat. Dokumenti shpreh gjithashtu shqetësim për standarde të dyfishta në trajtimin e pronave, duke përmendur një ligj të vitit 2021 që facilitoi kthimin e tokave në një zonë me shumicë të banuar nga pakica shqiptare në Mal të Zi. Paketa e kërkesave kroate mbyllet me kërkesën për kthimin e anijes stërvitore ushtarake "Jadran", e cila ka mbetur nën kontrollin malazez që nga viti 1991, si dhe me zgjidhjen përfundimtare të kontesteve mbi kufirin tokësor dhe detar.