Rruga evropiane e Malit të Zi: Kushtet e rrepta që ka vënë Kroacia para anëtarësimit në BE

Kroacia ka zyrtarizuar qëndrimin e saj lidhur me kontestet e pazgjidhura me Malin e Zi, duke u dorëzuar shteteve anëtare të Bashkimit Evropian një dokument zyrtar. Në këtë letërthirrje diplomatike, qeveria në Zagreb përcakton një listë me kushte që Podgorica zyrtare duhet t'i përmbushë domosdoshmërisht para se t'i dyerve të bllokut evropian t'i hapen përfundimisht. Pjesë e këtyre kërkesave është lidhur në mënyrë të drejtpërdrejtë nga autoritetet kroate me mbylljen e suksesshme të kapitujve negociues, konkretisht Kapitullit 23 që flet për gjyqësorin dhe të drejtat themelore, si dhe Kapitullit 31 që i dedikohet politikës së jashtme, sigurisë dhe mbrojtjes. Dokumenti në fjalë u është shpërndarë vendeve partnere të unionit gjatë fillimit të kësaj jave. Sipas qartësimeve të dala nga kjo platformë zyrtare, temat e hapura duhet të gjejnë një zgjidhje përfundimtare përpara se Mali të Zi t'i jepet drita jeshile për anëtarësim të plotë në BE. Zagrebi nënvizon se progresi i prekshëm në këto drejtime është absolutisht i domosdoshëm për të garantuar mbështetje të gjerë shoqërore, politike dhe parlamentare brenda Kroacisë, element kyç që përfshin edhe votimin për ratifikimin e Traktatit të Anëtarësimit. Pjesa dërrmuese e kushteve, gjithsej gjashtë sosh, adresohen brenda kornizës së Kapitullit 23 dhe kanë të bëjnë kryesisht me pasojat e lëna nga konfliktet e armatosura të viteve '90. Ky kapitull, krahas atij të 24-të, përbën shtyllën kryesore të sundimit të ligjit, duke qenë se janë të parët që hapen në nisje të negociatave dhe të fundit që mbyllen, ndërkohë që ritmi i tyre dikton ecurinë e përgjithshme të integrimit. Kërkesa e parë lidhet ngushtë me dëmshpërsimin e personave që kanë vuajtur dënimin në kampin e Morinjit. Dokumentacioni dëshmon se gjatë periudhës nga tetori 1991 deri në gusht 1992, atje u mbajtën në kushte çnjerëzore mbi 300 qytetarë kroatë, kryesisht të ardhur nga rajoni i Dubrovnikut. Një tjetër pikë kritike është ruajtja e integritetit të pllakës përkujtimore në Morinj, e cila u përurua nga ministrat e dy shteteve më 10 tetor 2022, me mbishkrimin e përcaktuar nga pala malazeze. Kroacia alarmon se rreth këtij memoriali është instaluar një strukturë e madhe metalike, e cila shërben për të mbuluar pllakën përveç rasteve kur zhvillohen homazhe zyrtare. Gjithashtu, kërkohet ndryshimi i emërtimit të pishinës publike në Kotor, e cila mban emrin e ish-vaterpolistit Zoran Gopçeviq. Sipas palës kroate, ai ka shërbyer si roje në kampin e Morinjit gjatë luftës. Kjo situatë ka shkaktuar tashmë pakënaqësi të thella, ku klubet kroate kanë bojkotuar ndeshjet atje, ndërsa kombëtarja kërcënoi me bojkot të finales së Kupës së Botës 2025, ngjarje që u shmang vetëm pasi ndeshjet e Kroacisë u zhvendosën në qytetin e Budvës. Ndërkohë, Zagrebi kërkon angazhim maksimal nga Podgorica për zbardhjen e plotë të fatit të 14 shtetasve kroatë që vazhdojnë të mbeten të zhdukur, duke kërkuar qasje të hapur në arkiva dhe shkëmbim transparent të të dhënave. Po ashtu, kërkohet ndjekje rigoroze penale e krimeve të luftës, duke përfshirë edhe përgjegjësinë komanduese, pasi deri më tani në Mal të Zi nuk ka pasur asnjë vendim të formës së prerë mbi këtë bazë ligjore. Kushti i fundit në këtë kapitull ka të bëjë me mbrojtjen e të drejtave pronësore të familjeve kroate, ku përfshihen 51 familje nga Tivati dhe të tjera nga Gjiri i Kotorrit, të cilat mbeten të pazgjidhura pavarësisht vendimeve gjyqësore ose procedurave të gjata. Kroacia e krahason këtë zvarritje me ligjin e vitit 2021 për kthimin e pronave në gjirin e Valdanosit ish-pronarëve, kryesisht pjesëtarë të pakicës shqiptare, duke paralajmëruar ndaj çdo lloj trajtimi diskriminues apo të pabarabartë të rasteve të ngjashme. Sa i përket Kapitullit 31, i cili ka mbetur i bllokuar që nga viti 2024 për shkak të qëndrimeve të Zagrebit, dy kërkesat e tjera mbeten ende pengesë për mbylljen e tij zyrtare.