Rrugëtimi evropian i Malit të Zi: Zagreb vendos tetë kushte të rrepta para anëtarësimit në BE

Kroacia ka zyrtarizuar pozicionin e saj kombëtar lidhur me kontestet e hapura me Malin e Zi, duke u dorëzuar shteteve anëtare të Bashkimit Evropian një dokument zyrtar që përmban kushtet e saj për bllokun evropian. Në këtë shkresë, e cila u është shpërndarë vendeve partnere në fillim të kësaj jave, Zagrebi përcakton qartësisht kriteret që Podgorica duhet t'i plotësojë domosdoshmërisht. Pjesë e këtyre kërkesave janë lidhur ngushtë nga pala kroate me mbylljen e suksesshme të kapitujve negociues 23, që i kushtohet gjyqësorit dhe të drejtave themelore, si dhe 31, i cili përfshin politikën e jashtme, sigurinë dhe mbrojtjen. Autoritetet kroate nënvizojnë se adresimi me sukses i këtyre çmimeve është thelbësor për të garantuar mbështetjen e gjerë politike, parlamentare dhe qytetare brenda Kroacisë, element kyç ky për kalimin dhe ratifikimin përfundimtar të Traktatit të Anëtarësimit të Malit të Zi në Bashkimin Evropian. Pjesa dërrmuese e kërkesave të Zagrebit, gjithsej gjashtë prej tyre, i përkasin Kapitullit 23 dhe kanë të bëjnë drejtpërdrejt me pasojat e konflikteve të armatosura të viteve '90. Ky kapitull, krahas atij të numrit 24, përbën shtyllën kurrizore të sundimit të ligjit në negociata, duke u hapur të parët dhe duke u mbyllur të fundit. Ndër kushtet kryesore përfshihet dëmshpërblimi i drejtë për personat që u mbajtën të izoluar në kampin e Morinjit midis tetorit 1991 dhe gushtit 1992, ku mbi 300 qytetarë kroatë, kryesisht nga zona e Dubrovnikut, vuajtën pasojat. Po ashtu, kërkohet mbrojtja dhe respektimi i pllakës përkujtimore në këtë kamp, e cila u inaugurua bashkërisht nga ministrat e dy shteteve në tetor të vitit 2022. Një tjetër pikë e nxehtë është emërtimi i pishinës së qytetit në Kotor, e cila mban emrin e vaterpolistit Zoran Gopçeviq, për të cilin Zagrebi pretenduje se ka shërbyer si roje në kampin e Morinjit. Kjo çështje ka shkaktuar tensione të mëparshme, duke përfshirë refuzimin e ekipeve kroate për të luajtur atje dhe kërcënimin me bojkot të finales së Kupës së Botës 2025 nga kombëtarja kroate, një situatë që u shmang vetëm pasi ndeshjet e Kroacisë u zhvendosën në Budvë. Kroacia kërkon gjithashtu bashkëpunim të pakursyer nga Podgorica për zbardhjen e fatit të 14 shtetasve kroatë të zhdukur, përmes qasjes në arkiva dhe shkëmbimit të informacioneve. Njëkohësisht, kërkohet nisja e ndjekjeve penale për krimet e luftës, duke përfshirë edhe ato që bazohen në përgjegjësinë komanduese, pasi sipas Zagrebit nuk ka ende asnjë vendim gjyqësor në Mal të Zi mbi këtë bazë. Lista e Kapitullit 23 mbyllet me zgjidhjen e çështjeve pronësore të familjeve kroate, ku përfshihen 51 familje nga Tivati dhe të tjera nga Gjiri i Kotorit, të cilat mbeten të pazgjidhura pavarësisht vendimeve përfundimtare të gjykatave. Zagrebi e ka krahasuar këtë me ligjin e vitit 2021, përmes të cilit tokat në Valdanos iu kthyen ish-pronarëve, kryesisht pakicës shqiptare, duke paralajmëruar kundër standardeve të dyfishta. Kërkesat e mbetura lidhen me Kapitullin 31, i cili ka mbetur i bllokuar që nga viti 2024 për shkak të qëndrimeve të Kroacisë, duke shënuar kështu një fazë të re dhe më të rreptë të kushtëzimit për fqinjin malazez.