Buxheti afatgjatë dhe sfida e Ukrainës: Çfarë fshihet pas prapaskenave të samitit të BE-së në tetor

Ndërsa krerët e Bashkimit Evropian do të mblidhen në Bruksel më 15-16 tetor, vëmendja kryesore e opinionit publik pritet të fokusohet te debati i zjarrtë rreth buxhetit të bllokut. Të 27 kryeministrat dhe presidentët do të ndërmarrin provën e tyre të parë konkrete për të gjerë një gjuhë të përbashkët lidhur me kornizën financiare afatgjatë të BE-së për periudhën 2028-2034. Megjithatë, një marrëveshje e menjëhershme nuk duket në horizont, pasi takimet e radhës janë caktuar tashmë për muajt nëntor dhe dhjetor, periudha ku mund të synohet epilogu i këtij procesi. Edhe atëherë, konsensusi mbetet i pasigurt, sepse projektpropozimi prej 1.6 trilion eurosh (1.78 trilion dollarë) ka thelluar përçarjet mes shteteve veriore, të njohura ndryshe si kampi i "kursimtarëve" që kërkojnë frenim të shpenzimeve, dhe vendeve të tjera që synojnë zgjerimin ose të paktën ruajtjen e buxhetit në nivelet aktuale. Këto përleshje financiare në Bruksel shquhen për ashpërsi dhe jetëgjatësi, duke rrezikuar të tërheqin vëmendjen e BE-së larg sfidave më të mëdha gjeopolitike, siç janë konflikti në Ukrainë apo vetë dinamika e zgjerimit të bllokut me anëtarë të rinj. Pavarësisht kësaj, draft-konkluzionet e samitit të BE-së hedhin dritë mbi lëvizjet që blloku planifikon të ndërmarrë në muajt në vijim për një sërë dosjesh të rëndësishme të politikës së jashtme. Kujtojmë se në fillim të shtatorit, një alarm i papritur tronditi Brukselin dhe Kievin, pasi autoritetet ukrainase sinjalizuan një mungesë të mundshme të fondeve ushtarake që mund të kapte shifrën deri në 27 miliardë dollarë. Kjo situatë solli një valë paqartësish, ndërsa u hodhën në qarkullim shifra të ndryshme dhe zyrtarët evropianë e ukrainas nisën të analizojnë nëse paketa e huasë prej 90 miliardë eurosh (100 miliardë dollarë) – e miratuar më parë nga BE për t'iu shpërndarë Kievit gjatë viteve 2026-2027 me nga 45 miliardë euro në vit – kishte nevojë për rregullime. Një nga opsionet në tryezë ishte zhvendosja e një pjese të fondeve të vitit 2027 në një fazë më të hershme. Burime të brendshme brenda BE-së bënë të ditur se ndryshimet në parashikimet e nevojave të Ukrainës pasqyrojnë një realitet në ndryshim të shpejtë. Ato theksuan se kostot e blerjes së armatimeve, rritja e pagave për trupat ushtarake dhe kompensimet për familjet e dëshmorëve të luftës kanë shënuar rritje të ndjeshme. Megjithatë, përmes rialokimit të mjeteve në buxhetet nacionale dhe ndihmës nga partnerë të tjerë ndërkombëtarë, Kievi ka arritur të sigurojë mekanizmat për të përballuar nevojat e tij më emergjente. Ky fakt gjen konfirmim edhe në projekt-konkluzionet e samitit, ku theksohet se Këshilli Evropian "mirëpret disbursimet në vijim për Ukrainën nga Huaja për Mbështetjen e Ukrainës prej 90 miliardë eurosh për vitet 2026 dhe 2027, përfshirë disbursimet e fundit prej 5.34 miliardë eurosh. Ai mirëpret faktin se janë identifikuar burimet për të mbuluar nevojat buxhetore dhe të mbrojtjes së Ukrainës për vitin 2026". Por ky nuk është kapitulli i fundit i kësaj çështjeje. Edhe pse financimi për vitin e ardhshëm është i garantuar, diplomatët e BE-së parashikojnë se Ukraina do t'i ketë harxhuar 45 miliardë eurot e mbetura tashmë në gjysmën e parë të vitit 2027. Kjo nënkupton se hendeku financiar që u shmang përkohësisht këtë dimër, pritet të rishfaqet fuqishëm vetëm dymbëdhjetë muaj më vonë. Për rrjedhojë, Bashkimi Evropian do të detyrohet të sigurojë fonde shtesë, duke qenë se buxheti i ri afatgjatë i bllokut – i cili pritet të integrojë mbështetje më të madhe për Ukrainën – nuk do të hyjë zyrtarisht në fuqi para vitit 2028.