Mesazhi i pathyeshëm i Dritëro Agollit: Pse fjalimi i vitit 1991 mbetet një pasqyrë për politikën e sotme

Në 95-vjetorin e lindjes së shkrimtarit të madh Dritëro Agolli, rikthimi te fjalimi i tij historik në Kongresin e X-të të Partisë së Punës, mbajtur më 10 qershor 1991, tejkalon përmasat e një homazhi të thjeshtë. Ky moment shërben si një pikë reflektimi thelbësor për historinë tonë, rolin e intelektualëve dhe raportin ende të komplikuar të politikës shqiptare me demokracinë dhe vërtetësinë. Në një periudhë kur regjimi po shkërmoqej dhe vendi po përqafonte pluralizmin, Agolli guxoi të kërkonte llogari për dështimet e sistemit. Ai nuk u mjaftua me fraza boshe, por vuri gishtin mbi plagët e rënda: diktaturën e hekurt në strukturat drejtuese, dështimin e politikave ekonomike dhe shkeljen brutale të të drejtave të njeriut. Sot, pas 35 vitesh, ky fjalim nuk shërben për të bërë paralelizma të pamundur me diktaturën, por për të shtruar pyetjen se sa ka evoluar vërtet mendësia e ushtrimit të pushtetit në Shqipëri. Në analizën e tij, Agolli e cilësoi si gabimin më të madh "vijën e diktaturës së hekurt", duke denoncuar përqendrimin absolut të pushtetit te Enver Hoxha dhe mungesën e hapësirës për mendim ndryshe. Ai e dinte mirë kostoja e kundërshtimit, pasi ishte vetë pjesë e atij sistemi. Megjithëse Shqipëria e sotme gëzon institucione demokratike, zgjedhje dhe liri të shprehjes, sfida qëndron te mënyra se si funksionojnë këto mekanizma. Shtrohet pyetja: sa demokratike janë partitë tona politike në brendësi të tyre? Kur kryetarët e partive kthehen në autoritetet e vetme vendimmarrëse dhe debati i brendshëm ndrydhet, demokracia mbetet një fasadë. Kritika shpesh perceptohet si kërcënim, duke dëshmuar se fryma e vjetër e autoritarizmit gjen ende terren për t'u shfaqur. Natyrisht, krahasimi me periudhën e pushkatimeve dhe burgosjeve politike do të ishte i padrejtë, por historia mbetet mësuesja më e mirë. Fjalimi i Dritëro Agollit mbetet një thirrje për vigjilencë qytetare dhe institucionale. Përtej ndryshimeve formale të sistemit, sfida për Shqipërinë mbetet transformimi rrënjësor i kulturës politike, për të garantuar se pushteti do të mbetet gjithmonë në shërbim të qytetarit dhe jo i izoluar në duart e individëve.